Jakiś czas temu prowadziłyśmy w Wydziale sporo zajęć dla maturzystów przygotowujących prezentacje na egzamin ustny z języka polskiego. Popularny wśród młodzieży był temat "Różne odcienie miłości". Gdy pytałam, jakie utwory mogą wziąć pod uwagę, najczęściej wspominano "Romea i Julię" Williama Szekspira, "Love story" Ericha Segala (TUTAJ), "Gwiazd naszych winę" Johna Greena, "Ps. Kocham cię" Cecelii Ahern, a bardziej oczytani wymieniali jeszcze prozę Nicholasa Sparksa i kilka wierszy. Wielu było zdziwionych, gdy zaznaczyłam, że w temacie mają " r ó ż n e" odcienie (wymienione TUTAJ), czyli nie tylko miłość erotyczną, zmysłową, ale także m.in. dziecięcą czy rodzicielską i że kochać można także Boga, Ojczyznę, nawet wartości, np. piękno czy... język (por. FILOlogia). I że miłość to nie tylko kwestia uczuć, które mogą być chwilowe, ulotne, ale też - przede wszystkim! - woli.
Zastanowimy się przez chwilę nad barwami miłości w literaturze? Zaczniemy od tych najbardziej skomplikowanych, czyli stosunków międzyludzkich. Może więc być miłość...
... Rodziców do dzieci... Matczyna, np. "Opowiadanie o matce" Hansa Christiana Andersena (TUTAJ), "Serce matki, czyli kiedy anioł płakał" Kazimierza Przerwy-Tetmajera (także TUTAJ). Inne przykłady TUTAJ... Ojcowska: do córek, np. "Treny" Jana Kochanowskiego (TUTAJ), "Ojciec Goriot" Honoré de Balzaca..., do synów, np. Dominik Cedzyna z "Doktora Piotra" Stefana Żeromskiego. Inne przykłady TUTAJ... Gdy serce jest bardzo wielkie - także do dziecka cudzego, przygarniętego, np. "Kaukaskie koło kredowe" Bertolta Brechta (TUTAJ), "Silas Marner. Tkacz z Raveloe" George'a Eliota (czyli Mary Ann Evans, TUTAJ).
... Dzieci do rodziców, np. „Dobranoc matce” Anny Kamieńskiej (TUTAJ), „Matka odchodzi” Tadeusza Różewicza (także TUTAJ).
... Między kobietami i mężczyznami, chyba najbardziej złożona... Miłość kochanków, np. "Dziwne losy Jane Eyre" Charlotte Brontë (TUTAJ), "Abelard i Heloiza" Helen Waddell (TUTAJ), "Pożądanie w cieniu wiązów" Eugene O'Neilla (TUTAJ)... Z przeszkodami, nieszczęśliwa, tragiczna, np. "Dama kameliowa" Alexandre'a Dumasa (syna), "Trędowata" Heleny Mniszek... Taka, do której powoli się dorasta, np. "Ciała i dusze" Maxence'a van der Meersha (TUTAJ)... Bolesna, zraniona, np. "Szczęście Frania" Włodzimierza Perzyńskiego (TUTAJ)... Heroiczna, pełna poświęcenia, np. "Opowieść o dwóch miastach" Charlesa Dickensa (TUTAJ)... Nieodwzajemniona, zdradzona, np. "Wielkie nadzieje" Charlesa Dickensa (TUTAJ), "Martin Eden" Jacka Londona (TUTAJ), "Niekochana" Adolfa Rudnickiego (TUTAJ)... Występna, kazirodcza, np. "Jaka szkoda, że jest ladacznicą” Johna Forda (sztuka teatralna z 1633 r., będąca inspiracją dla filmu „Moja siostra, moja miłość” Vilgota Sjömana)... Między nastolatkami i osobami bardzo młodymi, np. "Romeo i Julia na wsi" Gottfrieda Kellera (TUTAJ), "Grażyna" Aleksandra Minkowskiego (TUTAJ)... Małżeńska, np. "Enoch Arden" Alfreda Tennysona (TUTAJ), "Mirra, kadzidło i złoto" O.Henry'ego (TUTAJ), "Serce kobiety" Jacka Londona (TUTAJ)... Między rodzeństwem, np. Gerda i Kay z "Królowej Śniegu" Andersena, "Bracia Lwie Serce" Astrid Lindgren.
... Między przyjaciółmi, np. Dawid i Jonatan z „1 Księgi Samuela”, "Mały Książę" Antoine'a de Saint-Exupéry'ego.
... Samego siebie jako wzorzec miłości do innych, np. "Biblia" ("Będziesz miłował... swego bliźniego jak siebie samego", Mt 22, 39; Mk 12, 31; Łk 10, 27) i - w konsekwencji - człowieka - bliźniego, np. przypowieść o miłosiernym Samarytaninie (Łk 10, 25-37), miłość przyjaciół i nieprzyjaciół (Mt 5,43-48), „Quo vadis” Henryka Sienkiewicza.
... Samego siebie w sposób nieuporządkowany (egoistyczna, samolubna), np. mitologiczny Narcyz, „Portret Doriana Graya” Oscara Wilde’a.
... Homoseksualna, np. "Ballada o więzieniu w Reading" Wilde'a, "Śmierć w Wenecji" Thomasa Manna, "Zygfryd" Jarosława Iwaszkiewicza.
Poza miłością między ludźmi może być jeszcze miłość...
... Człowieka do Boga, np. "Biedaczyna z Asyżu" Nikosa Kazantzakisa (ten i inne przykłady TUTAJ) oraz Boga do człowieka, np. "Biblia" ("Ukochałem cię odwieczną miłością", Jr 31, 3; "Pociągnąłem ich ludzkimi więzami, a były to więzy miłości", Oz 11, 4).
... Ojczyzny, np. "Dziadów część III" (TUTAJ, TUTAJ), "Konrad Wallenrod" Mickiewicza, "Myśląc Ojczyzna" Karola Wojtyły (TUTAJ) i wiele innych utworów (zob. też TUTAJ).
... Pieniędzy, np. "Opowieść wigilijna" Dickensa, wspomniany "Silas Marner. Tkacz z Raveloe" Eliota. Na szczęście dla obu bohaterów, ta skłonność została w porę przezwyciężona przez miłość większą, szlachetniejszą i bardziej twórczą.
... Przedmiotów, np. ich sakralizacja w poezji Mirona Białoszewskiego ("Ach gdyby nawet piec zabrali... Moja niewyczerpana oda do radości", "Szare eminencje zachwytu")... Maszyny (!), np. "Maska" Stanisława Lema (TUTAJ).
... Przyrody, zwierząt, np. więź z "towarzyszem" pracy" w "Łysku z pokłady Idy" Gustawa Morcinka, „Koń zwany Ulissesem” Marleny Frick (piękny, wzruszający film Henri Colpiego na motywach tej powieści TUTAJ).
... Wartości, np. życia, np. „Miłość życia” Jacka Londona, „Ziemia, planeta ludzi” Antoine'a de Saint-Exupéry'ego ("Wiem, co kocham: życie"), "Pokarmy ziemskie" Andre Gide'a (TUTAJ), więcej TUTAJ,… wolności (wiele przykładów z polskiej literatury romantycznej),… prawdy, np. Arystoteles: „Drogi mi Platon, ale jeszcze droższa prawda” („Amicus Plato, sed magis amica veritas”), "Dzisiaj tu, jutro tam" Leonarda Cohena ("kiedy człowiek rację ma, nawet życie za nią da"),… sztuki (ogólnie) np. „Evviva l’arte!” Kazimierza Przerwy-Tetmajera,… muzyki, np. „Janko Muzykant” Henryka Sienkiewicza.
... Władzy, np. "Makbet" Williama Szekspira (TUTAJ).
Miłość. Opalizuje odcieniami. U nas też nierzadko się pojawiała. Były to m.in. cytaty o miłości (TUTAJ), analiza - z przymrużeniem oka - języka przekładów Harlequinów (TUTAJ), postaci słynnych kochanków (TUTAJ), piękna i tragiczna historia napisana przez życie (TUTAJ), sporo powieści podejmujących motyw, np. "Con amore" Krystyny Berwińskiej (TUTAJ), "Symfonia Pastoralna" Gide'a (TUTAJ), "Kamienne tablice" Wojciecha Żukrowskiego (TUTAJ).
Il. Pixabay.com
