Książki (nie)zapomniane - Zwyczajne dni i noce na tle niespokojnych stuleci

Czy wiesz, że 15 maja przypada – ustanowiony przez ONZ w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku - Międzynarodowy Dzień Rodzin? Dlatego w tym miesiącu przypominamy gatunek literacki, w którym rodzina (ród) jest głównym "bohaterem". Powieść-rzeka (roman fleuve), czasem nazywana sagą, ukazuje dzieje rodziny na przestrzeni wielu lat, na tle znaczących wydarzeń historycznych. W tym jest podobna do eposu. Reprezentantami gatunku są np. Saga rodu Palliserów Anthony'ego Trollope'a, a w Polsce - Noce i dnie Marii Dąbrowskiej. Tej pierwszej nie mamy w zbiorach, drugą - tak. Poniżej wymieniamy jeszcze kilka, które można u nas wypożyczyć.

Rodzina Whiteoaków MAZO DE LA ROCHE'A (1879-1961). Zaznaczamy: nie posiadamy całości, a jedynie tom 1. Dzieje osadników - pionierów w Kanadzie. 16 tomów obejmujących 100 lat! Rozpoczyna je budowa Jalny - posiadłości, w której przemijać będą dni i noce bohaterów. Powieść została przeniesiona na ekran (serial) i była jednym z „hitów” telewizyjnych mojego dzieciństwa (pisze p. Basia).

Tł. Julia Rylska. Sygn. 129321/1.

Saga rodu Forsyte'ów JOHNA GALSWORTHY'EGO (1867-1933). Losy burżuazyjnej rodziny angielskiej od drugiej połowy XIX do lat 20. XX stulecia. Barwny, wielowymiarowy obraz epoki wiktoriańskiej. Sprawy duże przeplatają się z małymi. Wielkie wydarzenia historyczne (np. wojna światowa) i losy jednostek. Miłości, miłostki i romanse. Jak uczucie Jolyona opuszczającego rodzinę, by żyć u boku byłej guwernantki jego córki. Jak poszukiwania żony przez jego kuzyna, Soamesa. To jest dopiero początek…

Książki z cyklu: tł. Stella Landy, Maria Godlewska (sygn. 68562/1-3); Róża Centnerszwerowa, Jerzy Bohdan Rychliński, Józef Birkenmajer (122192/1-3); Tadeusz Jakubowicz (127186); Zofia Lasocka, Krystyna Czerwijowska, Tadeusz Jakubowicz, Wanda Kragen (127187/1-3); oprac. Ida Godziszewska-Pac, Jerzy Godziszewski (125059).

Korzenie ALEXA HALEY'A (1921-1992). Bardziej znane dzięki ekranizacjom. Pierwsza była przebojem telewizyjnym lat 80. w Polsce, ale także w Stanach Zjednoczonych, gdzie powstała. Pamiętam! Genealogia rodu autora, wywiedziona od schwytanego przez handlarzy niewolników na terenie obecnej Gambii przodka – piętnastoletniego Kunty Kintego z plemienia Mandinka – aż po XX wiek. Losy chłopaka, nazwanego w Nowym Świecie – Tobi, jego małżeństwo oraz dzieje kolejnego pokolenia, po prawnuka – Alexa.

Tł. Blanka Kluczborska. Sygn. 124167.

Rodzina Boussardelów PHILIPPE’A HÉRIATA (właśc. Raymonda Payelle’a, 1898-1971). Historia rodu założonego przez Floriana Boussardela, agenta giełdowego, w Paryżu na początku XIX wieku. Losy jego synów – bliźniaków, których narodzenie słaba matka przypłaciła życiem oraz ich dzieci, rzucone na historyczne tło niespokojnego stulecia. Bohaterowie zaznaczają swój udział m.in. w rewolucji lipcowej, Wiośnie Ludów i wojnie francusko-pruskiej. W późniejszych książkach autora, które można czytać jako zamknięte całości (Wybrańcy losu, Złote kraty), dopowiedziane są ich dzieje, doprowadzone do połowy XX wieku. Wszystkie zostały przed laty sfilmowane. Serial był emitowany także w naszej telewizji.

Tł. Jadwiga Dmochowska. Sygn. BS 35126.

Buddenbrookowie. Dzieje upadku rodziny  THOMASA MANNA (1875-1955). Historia czterech pokoleń kupieckiej rodziny z Lubeki w XIX wieku. Rozpoczyna ją nabycie pięknego domu, a kończy (pod)tytułowy upadek firmy i rozpad więzi międzyludzkich. Konflikty wewnątrz rodu, "walki" staczane o niezależność i prawo do realizowania marzeń oraz utrudniające (lub uniemożliwiające) je uwikłanie w sieć obyczajowych konwenansów - to zasadnicza treść, w której tle brzmi ukochana przez autora (i szczególnie przez jednego z bohaterów powieści) muzyka.

Tł. Ewa Librowiczowa. Sygn. BS 6027/1-2, 51270/1-2, 51272/1-2, 100064/2, 126390/1-2.

Rodzina Thibault ROGERA MARTINA DU GARDA (1881-1958).

Paryż na początku XX wieku. Losy mieszczanina, Oskara Thibault, i jego dwóch synów - Antoniego (lekarza) i zbuntowanego, delikatnego Jakuba, którego poznajemy jako ucznia, później wychowanka zakładu poprawczego, wreszcie młodzieńca definitywnie opuszczającego rodzinę, by przyłączyć się do działaczy międzynarodowego ruchu robotniczego. Los doprowadzi braci - już po śmierci ojca - na pola bitewne I wojny światowej...

Tł. Kalina Wojciechowska, Halina Gądkowa, Paweł Hulka-Laskowski. Sygn. 121735/1-4.

Jan Krzysztof ROMAINA ROLLANDA (1866-1944). Dzieje wiedeńskiego bibosza i utracjusza, Melchiora Kraffta, oraz jego żony i trójki dzieci, wśród których jest wybitnie uzdolniony Jan Krzysztof, późniejszy kompozytor. Losy tego ostatniego znajdują się w powieści na pierwszym planie. Jego praca (od wczesnych lat), by zarobić na utrzymanie matki i rodzeństwa, częste związki z kobietami, ale przede wszystkim – muzyka. Brak natomiast… podstawowego wyróżnika roman fleuve, czyli dziejów kilku pokoleń. Mimo to – poprzez wnikliwe zobrazowanie społeczeństwa – powieść w pełni mieści się w ramach gatunku.

Tł. Leopold Staff. Sygn. 123357/1-4.

Ps. Przy niektórych tytułach wspomniałam ich filmowe adaptacje, ale wszystkie zostały przeniesione na ekran (i wszystkie widziałam!). Ten literacki gatunek wygląda na ekranie bardzo malowniczo. Polecam!

Książki (nie)zapomniane - Historia wydobyta ze studni dziejów

Ta historia wydarzyła się kilka tysięcy lat temu. Miała niejedno literackie opracowanie. Wystarczy wspomnieć (w polskiej literaturze) renesansowy dramat Castus Joseph Szymona Szymonowica. Jej obszerną, prozatorską, kilkutomową interpretację stworzył THOMAS MANN (1875-1955).

Powieść Józef i jego bracia jest tetralogią. W jej skład wchodzą: Historie Jakubowe, Młody Józef, Józef w Egipcie oraz Józef żywiciel. Oto pierwsze słowa Prologu: Głęboka jest studnia przeszłości. Czy nie należałby jej nazwać bezdenną? Motyw studni, można stwierdzić - centralnego wydarzenia w życiu Józefa, powtórzy się w utworze kilkakrotnie. Na przykład do niej porówna się więzienie, w którym zostanie osadzony, niewinny, już w Egipcie. Ale studnia to też przepaść dziejów. Wzloty i upadki poszczególnych ludzi, rodów i narodów. Autor wydobywa z niej materię dla swej opowieści.

Historię Jakuba i jego dwunastu synów zapewne znamy. Dla przypomnienia, w telegraficznym skrócie wygląda tak...

Patriarcha Józef długo czekał na możliwość poślubienia kochanej Racheli. Wreszcie, będąc już ojcem kilku synów jej siostry, Lei, doczekał się pierworodnego od umiłowanej. I to dziecko zawładnęło jego sercem tak samo jak matka. A dorastający bracia zazdrośnie patrzyli. Wreszcie sposobność wywarcia na nim zemsty nadeszła. Wrzucili go do studni na pastwisku. Ostatecznie chłopak nie został pozbawiony życia, ale sprzedany egipskim kupcom.

Nad Nilem. Nowy rozdział życia. Dwór Putyfara. Tu uroda najpiękniejszego z ludzi przyciągnęła wzrok małżonki pana domu. Gdy młodzieniec odrzucił jej natarczywe zaloty, z zimną krwią oskarżyła niewinnego, który w konsekwencji jej pomówień trafił do więzienia. Po dwóch latach nadarzyła się sposobność opuszczenia tej "studni". Wyjaśniając faraonowi zawiły sen, otrzymał jego zaufanie i władzę dużo większą od tej, którą miał na dworze rządcy. A gdy głód zapanował na świecie (co przepowiedział swemu władcy), bracia przybyli do Egiptu po żywność. Józef - poddawszy ich kilku próbom - ujawnił wreszcie swoją tożsamość. I sprowadził do siebie ojca oraz rodziny braci, żywił ich i otaczał miłością.

Historia z Księgi Rodzaju stała się tematem olbrzymiej rozmiarami powieści Manna. Ale nie jest to opowieść "linearna". Można by powiedzieć, że raczej stanowi poemat dygresyjny prozą. "Przecinają" ją liczne inwersje czasowe, np. powrót do czasów potopu czy budowy Wieży Babel. Nierzadkie są wstawki popularnonaukowe lub wręcz naukowe, np. dociekania, gdzie był usytuowany biblijny Eden. Pojawiają się rozważania teologiczne (grzech pierworodny), mitologiczne (mitologia egipska) i archeologiczne (wykopaliska). Nie brakuje uwag autotematycznych, poświęconych warsztatowi pisarskiemu. W ten sposób autor stworzył swoistą mozaikę lub barwny kobierzec, na którym rozsiane są wzorzyste wyspy - inspirujące zagadnienia. A czytelnik stąpa po tym dywanie, podziwia kunsztowny wzór - raz z lupą w dłoni, raz z lotu ptaka. Historia Józefa i jego braci wkomponowuje się w historię narodu, ta znowu - w dzieje ludzkości. Usytuowana na osi czasu - pomiędzy Prapoczątkiem a eschatologicznym Końcem - stanowi znikomy punkcik. Ale bez niego czegoś brakowałoby w tej unikatowej mozaice. Czy to zatem poemat prozą, powieść, albo raczej już przypowieść?

Mann Tomasz, Józef i jego bracia, t.1-3, tł. Edyta Sicińska, Warszawa 1961. (Sygnatura: BS 31597/1-3)