Nauczyciele wczoraj i dziś

Dzisiaj znowu napiszemy o nauczycielach. Tym razem - historycznie. Oto kilka interesujących artykułów z naszych zbiorów.

Joanna Krenz, Poeta i? a? kontra? Nauczyciel. Poetyckie wizerunki nauczycieli, „Polonistyka” 2009, nr 7, s. 29-34

"Poetyckie wypowiedzi dotyczące nauczycieli różnią się w zależności od wieku, doświadczeń czy charakteru autora. Jedna cecha jest jednak wspólna niemal wszystkim. Twórcy odchodzą od symbolicznego pojmowania nauczyciela jako autorytetu, wzoru, przewodnika na rzecz spojrzenia osobowego i osobistego, patrzą nań pod kątem prywatnej biografii bohatera lub wspomnieniowo – jako na nieodłączną część biografii podmiotu."

Poetyckie obrazy nauczycieli, namalowane słowem przez Czesława Miłosza (Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada, Pan od matematyki), Zbigniewa Herberta (Pan od przyrody), Stanisława Barańczaka (Wrzesień), Wisławy Szymborskiej (Stary profesor), Adama Zagajewskiego (Uniwersytet), Juliana Przybosia (Lipiec), Juliana Tuwima (Nauka), Rafała Wojaczka (Nasza pani, Martwy sezon), Krzysztofa Siwczyka (Wagary, Letnia kolonia – pierwszy prysznic). Wzruszające. Melancholijne. A bywa, że brutalne. Jak życie.

Piotr Skura, Prawie jak w wojsku, „Głos Nauczycielski” 2016, nr 27/28, s. 12-13

„Przedwojenna Karta” dotyczyła nauczycieli szkół państwowych i publicznych oraz nauczycieli publicznych szkół rolniczych. Ale tylko nauczycieli mianowanych – wyłączono z niej nauczycieli kontraktowych pracujących na podstawie umowy."

Współczesne regulacje prawne dotyczące nauczycieli nie należą – jak powszechnie sądzimy – do szczególnie jasnych i czytelnych. Stopień skomplikowania przedwojennych był jednak bez porównania większy. Przepisy z lat 1918-1926 to legislacyjna dżungla! Przekonajmy się!

Paweł Glugla, Dekalog nauczycielstwa galicyjskiego sprzed 130 laty, „Nowa Szkoła” 2017, nr 8, s. 44-48

„Nędza galicyjska” nie była metaforą. Dotykała także nauczycieli. Oto cytat z czasopisma „Szkoły Ludowe: organ nauczycieli ludowych”, r. 5 (1895), nr 2, s. 25: W okręgu grybowskim jest pewien nauczyciel (…), który po ukończeniu niższego gimnazjum, seminarium nauczycielskiego i czterech lat służby na posadzie tymczasowego nauczyciela, otrzymał od 1 września 1895 roku stałą posadę w K. z płacą 300 złr. Z płacy tej wypada miesięcznie 25 złr. Żyłby jeszcze jako tako ten nieszczęśliwy, gdyby mu urząd podatkowy nie ściągał z niej 3 złr. na fundusz emerytalny, a 5 złr., za pobraną naprzód płacę w brzeskim okręgu, czyli razem 8 złr. Nadto chorując od dłuższego czasu na chorobę piersiową, zapożyczył się tak, że jest zmuszony co miesiąc po 5 złr. oddawać. Pozostaje mu zatem – po spłaceniu obsługi w kwocie 3 złr. – 9 złr. na życie, ubranie i lekarstwa, albowiem dotychczas cierpi na piersi i żołądek. Proszę sobie wyobrazić tego nędzarza. Zapach i smak mięsa jest mu od trzech miesięcy obcym, a jest nadzieja, że się z nim bliżej nie zaznajomi czas dłuższy. Żywi się tylko mlekiem, które mu dzieci do szkoły uczęszczające z łaski codziennie przynoszą, kapustą, ziemniakami i grochem bez omasty. Napełniwszy żołądek (…) idzie on do klasy, gdzie go oczekują chciwe pokarmu duchowego dzieci wiejskie w liczbie 173."

Monika Hajkowska, Wchodzenie w związki małżeńskie nauczycieli i nauczycielek domowych w Królestwie Polskim w XIX i na początku XX wieku, „Horyzonty Wychowania” vol. 18, no. 47 (2019), s. 11-22

"Bolesław Prus pisał w Kronikach: W XIX w. na terenie Królestwa Polskiego obserwuje się spadek liczby zawieranych małżeństw. Przyczynę tego stanu rzeczy należy upatrywać w zmieniającej się sytuacji ekonomicznej, ale nie był to jedyny czynnik. W społeczeństwie polskim liczba kobiet była większa niż mężczyzn. Naprzód bowiem kraj nasz posiada około dwieście pięćdziesiąt tysięcy kobiet, które nie wyjdą za mąż po prostu dla braku mężów. Po wtóre zaś, drugie tyle kobiet nie wyjdzie za mąż dlatego, że praca na chleb powszedni jest coraz cięższa, i że ani robotnik, ani subiekt, ani czeladnik, ani technik, ani urzędnik nie może zapracować na utrzymanie kilku osób tworzących rodzinę."

Tytuły podrozdziałów: "Małżeństwo czy wolny stan – wybory kobiet i mężczyzn"; "Flirty, romanse, zabieganie o względy mężczyzn nauczycielek domowych"; "Wybory partnerki i partnera życiowego"; "Stan cywilny nauczycielek i nauczycieli domowych a zatrudnienie w zawodzie".

Witaj, szkoło!

Witaj, szkoło! - mogą krzyknąć… uczniowie z Bangladeszu, bo początek roku kalendarzowego zbiega się tu z inauguracją nowego roku szkolnego. Fragmenty bardzo oryginalnych świadectw ze szkoły średniej w tym kraju (prowadzonej przez misjonarzy) będą ilustracją naszego tekstu. A o czym napiszemy? O nauczaniu na odległych kontynentach. Oto migawki z Afryki, Ameryki Środkowej, Australii oraz Azji.

Etiopia
Wiek, w którym dzieci rozpoczynają tu naukę, jest zasadniczo taki sam jak w Polsce. Siedmiolatki uczęszczają do dwuetapowej szkoły podstawowej. Każdy z etapów liczy cztery lata. Ogółem daje to więc osiem klas. Szkoła średnia obejmuje trzy klasy. Nie wszyscy uczniowie są jednak w równym wieku, gdyż często zdarza się, iż ci, którzy pochodzą z wsi i terenów pozbawionych szkół, rozpoczynają naukę później niż ich koledzy. Ponadto, obowiązek szkolny, choć istnieje, nie jest w żaden sposób egzekwowany ani kontrolowany. Dodatkowym czynnikiem niesprzyjającym rozwojowi oświaty jest ubóstwo mieszkańców. Rodzice dzieci z miejscowości, w których nie ma szkoły, muszą znaleźć im dom tam, gdzie ona jest, zwykle u rodziny lub znajomych, a także opłacić pobyt. Nie każdego na to stać...

Kuba
W szkole istnieje sześć poziomów nauczania. Nauka trwa zazwyczaj od godziny 8 do 12, a po przerwie obiadowej - od 14 do 17.30. Później często odbywają się obowiązkowe korepetycje. Soboty nie zawsze są wolne, gdyż czasem organizuje się święta ku czci bohaterów narodowych. Licealiści uczą się także w co drugą sobotę. Jedna niedziela w miesiącu jest poświęcona na zajęcia obronne. Na wszystkich zajęciach realizowane są treści wychowania socjalistycznego, nawet na wf-ie. Każde dziecko dostaje mundurek, poliniowany zeszyt, a na miesiąc dwa ołówki. Większość dzieci nie posiada własnych kredek i drugiego zeszytu. W szkołach wiejskich w zajęciach uczestniczą jednocześnie uczniowie wszystkich poziomów. Egzaminy dla wszystkich też są jednakowe. Zdają język hiszpański, matematykę i historię kubańskiej rewolucji. Wyniki decydują o odgórnym przydziale do kolejnych szkół, na studia czy do innych miejsc pracy. Absolwent więc sam nie decyduje o dalszym kierunku kształcenia. Czyni to za niego państwowa komisja. 

Australia
W wyniku historycznych zaszłości, oprócz szkolnictwa stanowego silną pozycję mają tu szkoły katolickie i protestanckie. Rok szkolny zaczyna się w styczniu. Klasa zerowa obejmuje dzieci pięcioletnie. Szkoły podstawowe są sześcioklasowe, a średnie – podzielone na dwa etapy: Junior (klasy VII-IX) i Senior (klasy X-XII). A oto przykładowy rozkład zajęć z protestanckiej koedukacyjnej Caulfield Grammar School, obejmującej wszystkie etapy. W szkole podstawowej uczy się według pakietu przedmiotów nauczania wczesnoszkolnego. W klasach VII i VIII przedmioty są podobne do polskich, chociaż uczy się też języka mandaryńskiego i są zajęcia dramowe. Nauczanie muzyki obejmuje naukę gry na wybranym instrumencie. W klasie IX są zajęcia obowiązkowe i z wyboru (np. filozofia, fotografia, programowanie komputerowe). W kolejnych trzech klasach poszerza się ofertę przedmiotów fakultatywnych. Pojawiają się np. specjalistyczna matematyka i biologia, prawo, psychologia, księgowość. Dla utalentowanych - w ostatniej klasie istnieje możliwość uczenia się przedmiotów z I roku studiów uniwersyteckich. Każdego dnia zajęcia rozpoczynają się o godzinie 8.30 apelem i spotkaniem z wychowawcą. Mundurki obowiązują w wersjach letniej, zimowej i sportowej. Włosy dziewcząt muszą być związane. Obowiązuje bezwzględny zakaz noszenia biżuterii i makijażu. Po lekcjach istotną część czasu wolnego uczniów zajmują sport i wolontariat. (Więcej – w: Natalia Waśniowska, Szkoła na Antypodach, „Gazeta szkolna” 2002, nr 32/33, s. 15).

Bangladesz
Rok szkolny także – jak w Australii - zaczyna się w styczniu, a kończy w grudniu. Istnieją trzy rodzaje szkół podstawowych: rządowe, nie finansowane przez rząd oraz wspólnoty szkolne. Funkcjonują też tzw. „satelity szkoły”, usytuowane w miejscach bardzo odległych od centrów (zazwyczaj w wiejskich domach). Nauczanie początkowe obejmuje dzieci w wieku od 6 do 10 lat. Pięcioletnia szkoła średnia dzieli się na trzy cykle: niższy średni i wyższy. Zasadniczo edukacja podstawowa jest obowiązkowa, ale w praktyce wiele dzieci w ogólne się nie uczy, gdyż pracuje zawodowo, żyje w skrajnym ubóstwie lub zbytnim oddaleniu od szkoły. Problemem szkół państwowych jest dwuzmianowość, przepełnienie klas i nieformalne opłaty (pomimo oficjalnej darmowości), obejmujące koszty prądu, wyprawki szkolnej, sprawdzianów i egzaminów. Plagą jest też szybkie wydawanie dziewcząt za mąż, a w takich przypadkach mąż może albo opłacić edukację żony, albo „skierować” ją do pracy.

Ps. W bibliotece posiadamy sporo artykułów dotyczących systemów edukacyjnych państw świata. Zapraszamy do kartoteki zagadnieniowej (hasło; Oświata – [Państwo]).