Między „Początkiem” (Szczypiorskiego) a „Końcówką” (Becketta) – część 2

Początek lipca. Dobra pora na drugą część zabawy. Oto pierwsze i ostatnie zdania z najsławniejszych utworów epickich.

Literatura powszechna

1.„Brakował mu cal – może dwa – do sześciu stóp wzrostu, był potężnie zbudowany, a gdy szedł prosto na kogoś, patrząc nieruchomo spode łba, z pochylonymi nieco plecami i wysuniętą głową, przypominał nacierającego byka.”
„Czuje to sam; mówi często: „Trzeba będzie wkrótce opuścić to wszystko… opuścić” – i smutnym ruchem ręki wskazuje na swoje motyle.”

2.„Było to w środku lata.”
„Czy z tych śmiertelnych zapasów, z gorączkowej orgii, która wokół ciebie zapala teraz dżdżyste niebo wieczorne, zrodzi się również kiedyś miłość?”

3."Czy mogę zaproponować panu swoje usługi, jeśli nie wyda się to panu natręctwem?"
"Na szczęście!"

4.„Czy sam zostanę bohaterem niniejszej powieści czy miejsce to zajmie kto inny, następne rozstrzygną stronice.”
„Nigdy już, nigdy!”

5.“Czy udałoby mi się spotkać Magę?”
„- Poczekaj, aż dopalę.”

6.„Dolina rzeki Salinas znajduje się w północnej Kalifornii.”
„Oczy zamknęły mu się i zasnął.”

7.„Leżał płasko na pokrytej brunatnym igliwiem leśnej ziemi, brodę miał opartą na skrzyżowanych rękach, a wysoko nad nim szumiał wiatr w koronach sosen.”
„Czuł, jak serce mu bije o pokrytą igliwiem leśną ziemię.”

8.„Miasteczko Verrieres może uchodzić za jedno z najładniejszych we Franche-Comté.”
„Nie próbowała targnąć się na swoje życie, ale w trzy dni po śmierci Juliana umarła, uściskawszy dzieci.”

9.„Nie spodziewam się i nie wymagam wiary dla wielce dziwnej i wielce skądinąd poufnej opowieści, którą chcę pismem utrwalić.”
„Zamurowałem potwora w mogilnej wnęce!”

10.„Odrabialiśmy lekcje, kiedy wszedł dyrektor, a za nim  n o w y  ubrany po miejsku i chłopak do posług z dużym pulpitem.”
„Ostatnio dostał order.”

11.„Ongiś w owej pięknej okolicy naszej wesołej Anglii, przez którą przepływa rzeka Don, ciągnęła się wielka puszcza pokrywająca znaczną część malowniczych wzgórz i dolin leżących między Sheffieldem a miłym miasteczkiem Doncaster.”
„Pozostało nazwisko światu dla nauki
Albo żeby je w baśniach powtarzały wnuki.”

12."Pracownia była przesycona zapachem róż, skoro zaś wietrzyk letni poruszył drzewami w ogrodzie, przez otwarte drzwi wnikała ociężała woń bzu lub wątlej pachniał głóg."
"Rozpoznali go dopiero wtedy, gdy obejrzeli pierścienie."

13.„Przysadzisty szary budynek o zaledwie trzydziestu czterech piętrach.”
„Południo-południo-zachód, południe, południowy wschód, wschód...”

14.„Trzysta trzydzieści osiem lat, sześć miesięcy i dziewiętnaście dni temu zbudziło mieszkańców Paryża głośne bicie wszystkich dzwonów w obrębie potrójnych murów otaczających Cité, Uniwersytet i Nowe Miasto.”
„Kiedy próbowano odłączyć go od szkieletu, który trzymał w uścisku, rozsypał się w proch.”

15."Urodziłem się roku Pańskiego 1632, w angielskim mieście Jorku."
"Tam to właśnie skieruję się w ostatniej mojej podróży."

16.„W końcu proboszcz stanął na kazalnicy, a parafianie podnieśli głowy.”
„Ach, to zaprawdę już ich własna sprawa.”

17.„W początku lipca, w dzień nadzwyczaj skwarny, pod wieczór pewien młodzieniec wyszedł ze swej komórki, którą odnajmował od lokatorów w zaułku S., na ulicę, i zwolna, jakby niezdecydowany, skierował się w stronę mostu K.”
„Mogło by to posłużyć za temat nowego opowiadania, ale powieść niniejsza jest skończona.”

18.„Wróciłem właśnie z wizyty mego gospodarza, sąsiada – samotnika, z którym będę musiał utrzymywać stosunki.”
„Patrzyłem na ćmy krążące wśród wrzosów i dzwonków leśnych, słuchałem miękkiego poszumu wiatru wśród traw i myślałem, że nic już chyba nie mąci spokojnego snu tym, co spoczywają w tej cichej ziemi.”

19.“Wszystkie szczęśliwe rodziny są do siebie podobne, każda nieszczęśliwa rodzina jest nieszczęśliwa na swój sposób.”
„A jednak odtąd już życie moje, całe moje życie, każda jego minuta, niezależnie od wszystkiego, co się ze mną stać może – nie tylko nie będzie bez sensu jak dawniej, ale posiędzie niezawodny sens tego dobra, które jestem mocen w nie włożyć!”

20."Ziemia więcej mówi nam o nas niż wszystkie książki."
"Tylko Duch, jeśli tchnie na glinę, może stworzyć Człowieka."

Odpowiedzi
1.Joseph Conrad, „Lord Jim”, tł. Aniela Zagórska; 2. Thomas Mann, „Czarodziejska góra” (Der Zauberberg), tł. Józef Kramsztyk, Jan Łukowski; 3. Albert Camus, "Upadek" (La chute), tł. Joanna Guze (zob. TUTAJ); 4. Charles Dickens, „David Copperfield”, tł. Wilhelmina Zyndram-Kościałkowska; 5. Julio Cortázar, „Gra w klasy” (Rayuela), tł. Zofia Chądzyńska; 6. John Steinbeck, „Na wschód od Edenu” (East of Eden), tł. Bronisław Zieliński (zob. TUTAJ); 7. Ernest Hemingway, “Komu bije dzwon” (From Whom the Bell Tolls), tł. Bronisław Zieliński; 8. Stendhal, „Czerwone i czarne” (Le Rouge et le Noir), tł. Tadeusz Boy-Żeleński; 9. Edgar Allan Poe, „Czarny kot” (The Black Cat), tł. Bolesław Leśmian; 10. Gustave Flaubert, „Pani Bovary” (Madame Bovary), tł. Aniela Micińska; 11. Walter Scott, „Ivanhoe”, tł. Teresa Tatarkiewicz (TUTAJ); 12. Oscar Wilde, "Portret Doriana Graya" (The Picture of Dorian Gray), tł. Kazimierz Czachowski; 13. Aldous Huxley, „Nowy wspaniały świat” (Brave New World), tł. Bogdan Baran; 14. Victor Hugo, “Katedra Marii Panny w Paryżu” (Notre-Dame de Paris), tł. Hanna Szumańska-Gross; 15. Daniel Defoe, "Robinson Crusoe", tł. Franciszek Mirandola; 16. Selma Lagerlöf, „Gösta Berling” (Gösta Berlinga saga), tł. Franciszek Mirandola (zob. TUTAJ); 17. Fiodor Dostojewski, „Zbrodnia i kara” (Prestuplenje i nakazanje), tł. Andrzej Jastrzębiec-Kozłowski (zob. TUTAJ); 18. Emily Brontë, „Wichrowe Wzgórza” (Wuthering Heights), tł. Janina Sujkowska; 19. Lew Tołstoj, „Anna Karenina”, tł. Kazimiera Iłłakowiczówna; 20. Antoine de Saint-Exupéry, "Ziemia, planeta ludzi" (Terre des Hommes), tł. Wiera i Zbigniew Bieńkowscy.

Między „Początkiem” (Szczypiorskiego) a „Końcówką” (Becketta) – część 1

Początek wakacji. Może przypomnimy kilka utworów literackich o… początku i końcu? Dwa mamy już w tytule.

Wiersze. „Koniec i początek” Wisławy Szymborskiej. W takiej – zdawałoby się, nielogicznej – kolejności (przy okazji przypominamy, że ta figura retoryczna nazywa się hysteron-proteron). Ale w treści ma to głębokie uzasadnienie. Podobny, poważny temat mamy w „Portrecie końca wieku” Zbigniewa Herberta. Nikłej nadziei nie ma w „Końcu wieku XIX” Kazimierza Przerwy-Tetmajera. Inny „poetycki” koniec, to np. w „Koniec lata w zdziczałym ogrodzie” Jarosława Marka Rymkiewicza, a prozatorski – „Koniec wakacji” Janusza Domagalika i „Koniec romansu” Grahama Greene’a. Początek? Na przykład „Początek jesieni” Jerzego Lieberta, „Początek” Dana Browna… Alfa i Omega razem są zaś w „Biblii” (Ap 1, 8).

Początek i koniec. To także pierwszy i ostatni… Dramat „Pierwszy dzień wolności” Leona Kruczkowskiego, opowiadanie „Pierwszy krok w chmurach” Marka Hłaski, powieść „Pierwszy śnieg” Jo Nesbo… Dramat „Ostatnia taśma Krappa” Samuela Becketta, poemat „Pan Tadeusz, czyli Ostatni zajazd na Litwie” Adama Mickiewicza, powieści „Ostatni Mohikanin” Jamesa Fenimoore’a Coopera, „Aecjusz, ostatni Rzymianin” Teodora Parnickiego i „Ostatni brzeg” Nevila Shute (TUTAJ)...

Chcemy zaprosić do zabawy. Przedstawimy pierwsze i ostatnie zdania z najsławniejszych utworów epickich pisarzy polskich i obcych (po 20). Zadanie będzie polegało na odgadnięciu autorów i tytułów, a nagrodą pozostanie... satysfakcja.

Literatura polska

1.„Czarny ptak o dwu głowach, orzeł o trzech koronach, w szponach kurczowo zaciska złote jabłko i miecz obnażony.”
„Czy za cesarza, czy tylko za siebie samego, o tym na razie historia milczy.”

2.„Jestem ładna – pomyślała Marta Majewska ujrzawszy się w lustrze.”
„ – Jesteśmy w Warszawie… - rzekł cicho, lecz wyraźnie Halski.”

3.„Mam kilka lat.”
„W ich uśmiechu ukryta jest, jak się nam zdaje, jakaś obietnica, że być może urodzimy się ponownie i tym razem będzie to właściwy czas i właściwe miejsce.”

4.„Miał lat przeszło czterdzieści, i widać to było z kilku zmarszczek, które cienkiemi liniami przerzynały mu czoło wysokie, a wydające się jeszcze wyższem od przerzedzonych na niem włosów ciemnych i na skroni trochę siwiejących.”
„Boże, bądź miłościw jej grzesznej i nieszczęśliwej!”

5.„Na ulicy Miodowej co dzień około południa można było spotkać jegomościa w pewnym wieku, który chodził z placu Krasińskich ku ulicy Senatorskiej.”
„Powinienem był zająć się nim od dawna…”

6.„Należy zacząć od opisu Kraju Jezior, w którym mieszkał Tomasz.”
„Podnosisz bicz – i tutaj urywa się opowieść.”

7.„- Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus!”
„Ostańcie z Bogiem, ludzie kochane.”

8.„Niektórzy ludzie mają pociąg do zbierania osobliwości kosztowniejszych lub mniej kosztownych, na jakie kogo stać.”
„Któż jednak powie, że za tymi chmurami nie ma słońca?…”

9."Ocknęło się znów zimno targające wnętrzności - i cierpienie, co raz wraz jak toporem rozrąbywało głowę."
"Dogodziły ci, widać - trafiły cię, oj, celnie - da postrzeliły celnie!..."

10.„Opowiem inną przygodę dziwniejszą…”
„Dziś na obiad była potrawka z kury.”

11.„Oto nadchodzi koniec świata.”
„Ludzie…”

12.„Poranek wiosenny świtał nad czarną lasów ławą otaczającą widnokrąg dokoła.”
„One są kwiatem tym wyrosłym na mogiłach, który coś przecie ma w sobie z ciał i ducha szczątków pokrytych nimi…”

13.„Przede wszystkim rzuca się w oczy światło.”
„Była jeszcze noc, ale zbliżała się najbardziej olśniewająca chwila w Afryce – moment świtu.”

14.„- Przyszedłem.”
„- Właśnie: ponad wszelką wątpliwość.”

15.„Rycerz Witosław Strzegonia, ostatni z jadących, obrócił się jeszcze raz ku klasztorowi.”
„- Pokory po Głowaczu jeszcze nie skończyłam!”

16.„Słońce zachodziło na gaj dębowy, wtulony w widły Dubissy i Ejni, w starym cichym kraju świętych dębów, węży i bursztynu.”
„Potakiwała swojemu synowi…”

17.„Światło lampy, chociaż przyćmione, budziło mnie i nieraz o drugiej lub trzeciej po północy widziałem Michasia pracującego jeszcze.”
„Nie wiem, gdzie jesteś, czy mnie słyszysz, wiem tylko, że twój dawny nauczyciel kaszle coraz ciężej, że mu coraz ciężej, samotniej i wkrótce może odejdzie, jak ty odszedłeś…”

18.„Wojna już dawno minęła.”
„Głowa wznosiła się do góry, a gdy wchodził na stację, machał już wesoło swoją teczką, myśląc o tym, co tam Janek w Stokroci przez te trzy tygodnie robił.”

19.„Wybudować grób.”
„I buja cię, buja, aż stajesz się znów nie narodzony, nie poczęty.”

20.„Żył raz pewien wielki konstruktor-wynalazca, który, nie ustając, wymyślał urządzenia niezwykłe i najdziwniejsze stwarzał aparaty.”
„Odtąd nikt już nie próbował najechać Kryonii, bo zabrakło głupców w całym Kosmosie, chociaż niektórzy mówią, że ich jeszcze sporo, a tylko drogi nie znają.”

Odpowiedzi
1.Józef Wittlin, „Sól ziemi” (zob. TUTAJ); 2. Leopold Tyrmand, „Zły”; 3. Olga Tokarczuk, „Bieguni”; 4. Eliza Orzeszkowa, „Cham”; 5. Bolesław Prus, „Katarynka”; 6. Czesław Miłosz, „Dolina Issy”; 7. Władysław Stanisław Reymont, „Chłopi” (zob. TUTAJ); 8. Bolesław Prus, „Kamizelka”; 9. Stefan Żeromski, "Wierna rzeka" 10. Witold Gombrowicz, „Kosmos”; 11. Tadeusz Konwicki, „Mała apokalipsa”; 12. Józef Ignacy Kraszewski, „Stara baśń”; 13. Ryszard Kapuściński, „Heban”; 14. Teodor Parnicki, „Tylko Beatrycze”; 15. Zofia Kossak, „Krzyżowcy”; 16. Maria Rodziewiczówna, „Dewajtis”; 17. Henryk Sienkiewicz, „Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela”; 18. Jarosław Iwaszkiewicz, „Panny z Wilka”; 19. Wiesław Myśliwski, „Kamień na kamieniu”; 20. Stanisław Lem, „Trzej elektrycerze”, z tomu: „Bajki robotów”.

Ps. Druga część testu (literatura powszechna) - 1 lipca. W najbliższy piątek - Książki (nie)zapomniane.

Literaccy bibliotekarze

Rozpoczął się Tydzień Bibliotek, zatem temat nasuwa się sam. Bibliotekarki i bibliotekarze w literaturze pięknej. Jest ich niemało. Wystarczy przypomnieć kilka pozycji (z tych najbardziej współczesnych, bo klasykę chyba znamy): "Bibliotekarz" Michaiła Jelizarowa, "Bibliotekarki" Teresy Moniki Rudzkiej, "Dewey. Wielki kot w małym mieście" Vicki Myron i Breta Wittera, "Smak  świeżych  malin" Izabeli Sowy, "Pod przechytrzonym lisem" Marthy Grimes, "Prowincja" Barbary Kosmowskiej… Dzisiaj proponujemy zabawę. Oto kilka cytatów o bibliotekarzach. Czy wiesz, z jakich książek pochodzą?

1.
"Stary bibliotekarz przyjechał do naszego miasteczka trzydzieści lat temu, kiedy miasteczko było jeszcze wsią, i tak się rozkochał w górach i w tym zakątku Tatr, że porzucił wydział  weterynaryjny, na którym studiował, i do Warszawy więcej  nie powrócił (...). Potem słuchacz wydziału weterynaryjnego awansował na bibliotekarza miejskiego (…)."

2.
"Paul odstawił filiżankę na stolik.
- Czym się zajmujesz? - spytał w końcu znowu ciepłym głosem. (...)
- Pracuję w bibliotece publicznej.
- Naprawdę?
- Czyżbym słyszała w twoim głosie zdziwienie?
- Bo chyba jestem zaskoczony. Spodziewałem się całkiem innej odpowiedzi.
- Na przykład?
- Szczerze mówiąc, nie bardzo wiem. Ale nie pomyślałbym, że możesz być bibliotekarką. Nie wyglądasz na osobę dość starą, żeby trudnić się tym zajęciem. Tam, gdzie mieszkam, wszystkie były po sześćdziesiątce."

3.
"Wahał się pomiędzy bezpłatną czytelnią w Berkeley a takąż czytelnią w Oakland i wreszcie wybrał Oakland (…). Nie znał organizacji bibliotek publicznych, toteż zaczął od bezcelowej wędrówki pośród nie kończących się półek z powieściami, aż wreszcie zatrudniona tam widocznie panienka o subtelnych rysach, wyglądająca na Francuzkę, pouczyła go, że dział informacji mieści się na piętrze."

                                                       *

"- Czy znalazł pan to, czego pan szukał? – zapytał bibliotekarz zza pulpitu (…).
- Tak jest, dziękuję – powiedział. – Tutejsza biblioteka jest rzeczywiście wspaniała.
Urzędnik skinął głową.
- Bylibyśmy radzi widywać tu pana częściej."

4.
"Moja mama długi czas pracowała w sklepie, ale zawsze marzyła, żeby zostać bibliotekarką, lubi książki. No i skończyła taki kurs, i zdała egzamin, świetnie, mówię ci. Urządziliśmy uroczysty obiad, kupiłam ciastka za własne pieniądze. A teraz się wszyscy śmieją, że biblioteka to mamy dziecko, o wiele bardziej ukochane niż te, które urodziła. Wspaniale prowadzi tę bibliotekę, jest najlepsza w całym województwie, dostała nawet nagrodę."

5.
"Bibliotekarka (…) była siwą sześćdziesięciolatką. Teraz chodziła między regałami, pchając przed sobą wysoki wózek pełen książek, które odkładała na odpowiednie miejsca na pólkach.
- Dzień dobry. Stukam książek u duchach (…).
- Mam Opowieść wigilijną, Hamleta, Dziady, Fausta, Wakacje z duchami.
- Chodzi mi o książki... naukowe.
Bibliotekarce teatralnie opadły ramiona. Spojrzała na dziewczynę znad okularów, mrużąc oczy (…).
- Nie ma naukowych książek o duchach - wyjaśniła nieco mniej uprzejmie. - Są tylko pseudonaukowe książki o duchach, ale tutaj takich nie znajdziesz. (…)"

                                                         *

"- Dzień dobry, chciałam sprawdzić, czy jest pewna książka (…).
- Mam nadzieję, że nie o duchach? (…)
- Szczerze mówiąc, myślałam właśnie o Wakacjach z duchami, które poleciła mi pani wczoraj.
- Nie poleciłam ci tej pozycji. Powiedziałam tylko, że istnieje.
- Myślę, że mi się spodoba.
Bibliotekarka zmrużyła groźnie oczy, ale po chwili odpowiedziała:
- Trzeci rząd po prawej, „Książki przygodowe", drugi regał z lewej, trzecia półka od góry, szesnasta książka od lewej. Biały grzbiet z czarnymi literami, jeśli dobrze pamiętam. "

6.
"Bibliotekarka  była  starszą  damą  w  rogowych  okularach  barwy  różowej  ostrygi  nad pyzatymi  obficie  uróżowanymi  policzkami.  Krzątała  się  zawzięcie,  jakby  w  każdej sekundzie czekał na nią milion  rzeczy do zrobienia, ale szybko pojąłem, że cała ta jej krzątanina  była  na  pokaz,  a  tak  naprawdę  staruszka  najbardziej  lubiła  siedzieć  za wielkim  dębowym  biurkiem  i  czytać. (...) Pod  nosem  miała  drobne  poprzeczne zmarszczki,  które  biorą  się  z  wieloletniego  wydymania  ust.  Na  jej  biurku  panował idealny ład. Splecione dłonie złożyła na blacie i mówiąc, wcale nimi nie poruszała, nie bębniła palcami po stole ani nie wykręcała ich. Na pewno ukatrupiłaby każdego, kto by odstawił książkę na niewłaściwą półkę."

7.
"Dyżur miały dwie dziewczyny. Jedna wysoka, taka raczej bezpłciowa, druga myszowata okularnica. Zdecydowałem się na Miki Mouse w okularach."

Odpowiedzi
1 - Michał Choromański, "Schodami w górę, schodami w dół". 2 - Nicholas Sparks, "Noce w Rodanthe". 3 – Jack London, "Martin Eden" (TUTAJ). 4 - Irena Jurgielewiczowa, "Niespokojne godziny". 5 - Rafał Kosik, "Felix, Net i Nika". 6 - Jonathan Carroll, "Kraina chichów". 7 - Erich Segal, "Love story" (TUTAJ).

Różnie zapisali się w dziejach…

Cesarzowie, książęta i królowie. Prezydenci i premierzy. Papieże. Wodzowie. Różnie zapisali się w dziejach. Bywa, że bardziej niż z podręczników czy kronik, znamy ich z literatury pięknej, ukazującej nie zawsze ich prawdziwe oblicza. Pisarstwem historycznym zajmowali się np. Karol Bunsch, Zofia Kossak, Hanna Malewska, Teodor Parnicki, Henryk Sienkiewicz, Stefan Żeromski… Spośród twórców zachodnioeuropejskich jednym tchem wymieniamy George’a Bidwella, Waltera Scotta, Roberta Louisa Stevensona, Williama Szekspira (kroniki historyczne)… Proponujemy test literacki. Poniże podajemy utwory i prosimy o dopisanie postaci historycznej, która jest głównym bohaterem, np.
Pytanie. „Huragan”, „Pani Walewska”, „Rok 1809”, „Szwoleżerowie gwardii” Wacława Gąsiorowskiego. Odpowiedź. Napoleon I (Bonaparte).
Pytanie. „Szwedzi w Warszawie” Walerego Przyborowskiego. Odpowiedź. Jan Kazimierz, Karol X Gustaw.

PYTANIA.

Cesarzowie, carowie

„Cesarz” Ryszarda Kapuścińskiego; „Mariamne” Pära Lagerkvista; „Noc zapada nad Babilonem” Klausa Hermanna; „Olimpias” Karola Bunscha; „Sól ziemi. Opowieść o cierpliwym piechurze” Józefa Wittlina; „Trębacz cesarski” Ferdynanda Ossendowskiego - Mikołaj I.

Królowie, książęta

„Bracia” Karola Bunscha; „Brühl” Józefa Ignacego Kraszewskiego; „Dworzanin pana Morsztyna” Władysława Rymkiewicza; „Król chłopów” Józefa Ignacego Kraszewskiego; „Król i aktor. Sceny dramatyczne” Romana Brandstaettera; „Król-krzyżowiec” Ronalda Welcha; „Lelum-Polelum” Walerego Przyborowskiego; „Lew w zimie” Jamesa Goldmana; „Mazepa” Juliusza Słowackiego; „Serce lwa” Eleanor Hibbert; „Wiktoria, żona Alberta” George’a Bidwella; „Wywołańcy” Karola Bunscha; „Zawisza Czarny” Juliusza Słowackiego.

Prezydenci, premierzy

„Dallas 63” Stephena Kinga; „Dzień Szakala” Fredericka Forsytha; „Forrest Gump” Winstona Grooma; „Magiczny domek na drzewie. W obronie rewolucji amerykańskiej” Mary Pope Osborne; „Orzeł wylądował” Jacka Higginsa; „Wojna Winstona” Michaela Dobbsa; „Wszyscy ludzie prezydenta” Carla Bernsteina i Boba Woodwarda.

Papieże

„Biedaczyna z Asyżu” Nikosa Nikos Kazantzakisa; Gość papieża” Vladimira Volkoffa; „Kordian” Juliusza Słowackiego; „Najchętniej grał na bramce” Mieczysława Malińskiego; „Pierścień Rybaka” Jeana Raspaila; „Rodzina Borgiów” Mario Puzo; „Tiara i korona” Teodora Jeske-Choińskiego; „Za murami Awinionu” Marianne Calmann.

Inni przywódcy, wodzowie, dowódcy

„Bitwa pod Raszynem” Walerego Przyborowskiego; „Czarny Wilk” Kurta Davida; „Dziecko przez ptaka przyniesione” Andrzeja Kijowskiego; „Grom maciejowicki” Walerego Przyborowskiego; „Pamiętniki” Jana Chryzostoma Paska; „Popioły” Stefana Żeromskiego; „Przypadek Adolfa H.” Érica-Emmanuela Schmitta; „Rok 1794” Władysława St. Reymonta; „Skazany na wielkość” Marceliny Grabowskiej; „Szwedzi w Warszawie” Walerego Przyborowskiego; „Wita” Tadeusza Micińskiego; „Wojna, jak ją poznałem” George’a Pattona.

ODPOWIEDZI.

Cesarzowie, carowie

- „Cesarz” Ryszarda Kapuścińskiego - Hajle Sellasje (cesarz Etiopii).
- „Mariamne” Pära Lagerkvista (TUTAJ) - Herod Wielki.
- „Noc zapada nad Babilonem” Klausa Hermanna (TUTAJ) - Aleksander Macedoński.
- „Olimpias” Karola Bunscha - Aleksander Macedoński.
- „Sól ziemi. Opowieść o cierpliwym piechurze” Józefa Wittlina (TUTAJ) - Franciszek Józef I.
- „Trębacz cesarski” Ferdynanda Ossendowskiego - Mikołaj I (car Rosji).

Królowie, książęta

- „Bracia” Karola Bunscha – Mieszko II Lambert.
- „Brühl” Józefa Ignacego Kraszewskiego – August II Mocny.
- „Dworzanin pana Morsztyna” Władysława Rymkiewicza – Jan III Sobieski.
- „Król chłopów” Józefa Ignacego Kraszewskiego - Kazimierz Wielki.
- „Król i aktor. Sceny dramatyczne” Romana Brandstaettera - Stanisław August Poniatowski.
- „Król-krzyżowiec” Ronalda Welcha - Ryszard Lwie Serce.
- „Lelum-Polelum” Walerego Przyborowskiego – Mieszko I.
- „Lew w zimie” Jamesa Goldmana – Ryszard Lwie Serce.
- „Mazepa” Juliusza Słowackiego – Jan Kazimierz.
- „Serce lwa” Eleanor Hibbert - Ryszard Lwie Serce.
- „Wiktoria, żona Alberta” George’a Bidwella. – Wiktoria Hanowerska (królowa Wielkiej Brytanii).
- „Wywołańcy” Karola Bunscha – Władysław Łokietek.
- „Zawisza Czarny” Juliusza Słowackiego – Władysław II Jagiełło.

Prezydenci, premierzy

- „Dallas 63” Stephena Kinga - John F. Kennedy.
- „Dzień Szakala” Fredericka Forsytha – Charles de Gaulle.
- „Forrest Gump” Winstona Grooma - Richard Nixon.
- „Magiczny domek na drzewie. W obronie rewolucji amerykańskiej” Mary Pope Osborne – George Washington.
- „Orzeł wylądował” Jacka Higginsa - Winston Churchill.
-  „Wojna Winstona” Michaela Dobbsa - Winston Churchill.    
- „Wszyscy ludzie prezydenta” Carla Bernsteina i Boba Woodwarda - Richard Nixon.

Papieże

- „Biedaczyna z Asyżu” Nikosa Nikos Kazantzakisa (TUTAJ) – Innocenty III.
- „Gość papieża” Vladimira Volkoffa – Jan Paweł I.
- „Kordian” Juliusza Słowackiego - Grzegorz XVI.
- „Najchętniej grał na bramce” Mieczysława Malińskiego – Jan Paweł II.
- „Pierścień Rybaka” Jeana Raspaila (TUTAJ) – papieże czasów „niewoli awiniońskiej” i późniejsi.
- „Rodzina Borgiów” Mario Puzo – Aleksander VI.
- „Tiara i korona” Teodora Jeske-Choińskiego – Grzegorz VII.
- „Za murami Awinionu” Marianne Calmann – Klemens VI.

Inni przywódcy, wodzowie, dowódcy

- „Bitwa pod Raszynem” Walerego Przyborowskiego – Józef Poniatowski.
- „Czarny Wilk” Kurta Davida - Czyngis-Chan.
- „Dziecko przez ptaka przyniesione” Andrzeja Kijowskiego – Józef Piłsudski.
-  „Grom maciejowicki” Walerego Przyborowskiego – Tadeusz Kościuszko.
- „Pamiętniki” Jana Chryzostoma Paska – Stefan Czarniecki.
- „Popioły” Stefana Żeromskiego - Józef Poniatowski.
- „Przypadek Adolfa H.” Érica-Emmanuela Schmitta – Adolf Hitler.
- „Rok 1794” Władysława St. Reymonta – Tadeusz Kościuszko.
- „Skazany na wielkość” Marceliny Grabowskiej - Tadeusz Kościuszko.
- „Szwedzi w Warszawie” Walerego Przyborowskiego – Stefan Czarniecki.
- „Wita” Tadeusza Micińskiego - Józef Poniatowski.
- „Wojna, jak ją poznałem” George’a Pattona (TUTAJ) - George Patton.

„Czarna dyskoteka”?

Władysław Kopaliński, czyli Władysław Sterling. Postać niezwykła, warta pamięci. Niedawno udostępniałyśmy Czytelnikowi jedną z jego książek – „Słownik wydarzeń, pojęć i legend XX wieku” (sygn. 170748, cz VI-5/5 c). Chociaż liczy niewiele lat, miała już sporo wydań. Ostatnie (jak na razie) – 15 lat temu. Mały jubileusz. Zajrzałyśmy do tekstu. Czym może zaskoczyć pozycja o czasach tak nieodległych, których znaczącą część znamy z autopsji? A jednak… Oprócz haseł „oczywistych”, jak np. „mysz” (komputerowa), „płetwonurek”, „pług śnieżny”, „sztuczne rzęsy”, „trwała ondulacja”, „ukryta kamera”, znajdujemy takie, które niewiele nam mówią. Proponujemy test. Wypiszemy 10 haseł i prosimy o ich krótką definicję.

Zdefiniuj terminy
Autostrada informacyjna, Czarna sukienka, Dziecko z kluczykiem, Filofax, It Girl, Kanotier, Modsi, Pionowzlot, Terror biurowy, Wspaniały żbik.

Odpowiedzi podajemy po cytatach na temat historii. Mogą się przydać (w szkole i nie tylko). Najpierw z pism Cypriana Kamila Norwida:

„dzieje pozornie są zamęt,
Gdy w gruncie są: siła i ładność szeroka! -
Aż oto, że dzieje są jako testament,
Którego cherubin dogląda z wysoka – „
(Żydowie polscy)

„Historia jest siłą. Historię nie tylko stanowią wiarygodne zbiorowiska nagich faktów, ale i pojęcia, jakie naród w swej własnej wyrabia historii.”

„Historia pisze rachunek swój żelazną ręką i nie pyta się wcale o sentymenta, ale pyta o sumę rachunku.”

„Położenie geograficzne nie jest wcale technicznym i nagim przypadkiem, ale jest pierwszą elementarną kartą historii narodowej.”

Teraz – z „Historii” Krzysztofa Kamila Baczyńskiego:

„Idą, idą pochody, dokąd idą,
których prowadzi jak wygnańców łaski
ląd krążący po niebie. A może
niebo po lądzie dmące piaskiem
tak kształt ich zasypuje. Jak noże
giną w chleb pogrążone – tak oni
z wolna spływają. Piach ich pokrywa.
Jeszcze słychać śpiew i rżenie koni.”

Z „Orszaków, dworaków” Agnieszki Osieckiej:

„Historio, historio,
cóżeś ty za pani,
że dla ciebie giną
chłopcy malowani. (…)
Historio, historio,
czarna dyskoteko,
nie pozwalasz wytchnąć
ludziom ani wiekom. (…)
Historio, historio,
tyle w tobie marzeń,
często ciebie piszą
kłamcy i gówniarze.”

Z „Obozu głodowego pod Jasłem” Wisławy Szymborskiej:

„Historia zaokrągla szkielety do zera.
Tysiąc i jeden to wciąż jeszcze tysiąc.
Ten jeden, jakby go wcale nie było”.

Odpowiedzi do testu

Autostrada informacyjna – różne wizje ponadpaństwowej sieci komputerowej, która docierając do wszystkich instytucji i osób, będzie mogła wykonywać wszelkie usługi związane z dostarczaniem, wymianą, poszukiwaniem i przetwarzaniem informacji.

Czarna sukienka – odsyła do hasła Chanel Nr 5. W taką sukienkę ubierała się Coco.

Dziecko z kluczykiem – symbol problemu matek pracujących poza domem i zjawiska rozbitych rodzin (szczególnie widocznego od lat 60.).

Filofax – połączenie terminarza, notatnika, książki adresowej, informatora i portfela w oprawie ze skóry (lub jej imitacji).

It Girl – dziewczyna mająca „to coś” (pociąg zmysłowy). Przydomek amerykańskiej aktorki Clary Bow.

Kanotier – płaski, okrągły, sztywny, słomkowy kapelusz męski obwiedziony czarną wstążką, noszony pod koniec XIX i w pierwszej połowie XX w.

Modsi – grupy młodych robotników i studentów brytyjskich z lat 60., zachowujących się jak dandysi i noszących eleganckie, ultranowoczesne stroje.

Pionowzlot – samolot pionowego startu i lądowania.

Terror biurowy – terror psychiczny w miejscu pracy (mobbing).

Wspaniały żbik (ang. „Magnificent Wildcat”) – wamp, tzn. typ kobiety niebezpiecznej dla mężczyzn, pętającej ich wdziękami i zmysłową urodą, aby doprowadzić ich do ruiny lub zguby.

Szkoła w poezji

Dwa lata temu rok szkolny rozpoczęłyśmy testem ze znajomości literackich szkół (TUTAJ). Zamieściłyśmy w nim utwory prozą. Dzisiaj poprosimy o rozpoznanie dziesięciu utworów poetyckich o tej tematyce. Fragmenty, które należy połączyć z tytułem i autorem, pochodzą z utworów:
"Bajka o szkole" Juliana Ejsmonda, "Pan od przyrody" Zbigniewa Herberta, "Z chałupy (sonet XXXIX)" Jana Kasprowicza, "Szkolne przygody Pimpusia Sadełko", "W szkole" Marii Konopnickiej, "Nad Cezarem", "Nauka" Juliana Tuwima, "Do moich uczniów", "Na wakacjach", "Notatki o klasie 5b" Jana Twardowskiego.

Teksty

1.
Szkoło! Szkoło!
Gdy cię wspominam,
Tęsknota w serce się wgryza,
Oczy mam pełne łez!
...Galia est omnis divisa
In partes tres...

2.
Uczniowie moi, uczenniczki drogie,
ze szkół dla umysłowo niedorozwiniętych,
com wam uczył lat kilka, stracił nerwy swoje,
i wam niechaj poświęcę kilka wspomnień świętych.

3.
Rano, zimą, mróz czy zawierucha,
W surduciku do szkoły o milę,
A wieczorem w chacie późne chwile
Z książką, z piórem, chociaż w ręce chucha. (…)

4.
Nauczyli mnie mnóstwa mądrości,
Logarytmów, wzorów i formułek,
Z kwadracików, trójkącików i kółek
Nauczyli mnie nieskończoności.

5.
Wakacje. Zamknięta szkoła
milczy ze wzruszenia wielkiego.
Tymczasem Marysia znad morza
pisze list do mamusi,
jak na lekcji języka polskiego.
Wojtek, jak na matematyce,
skarpetki, koszule liczy.

6.
Ławka twarda, niegodziwa…
Czasem aż mnie coś podrywa,
Żeby chociaż kilka chwilek
Jak ptak bujać, jak motylek,
Żeby wybiec w łąkę… w pole… (…)

7.
kiedy na leśnej ścieżce
spotykam żuka który gramoli się
na kopiec piasku
podchodzę
szastam nogami
i mówię:
– dzień dobry panie profesorze

8.
Nie zapisuję, nie dręczę dwóją,
a panny w klasie mi hałasują (…)

9.
Szkoła pani Matusowej
Głośne w świecie ma przymioty,
Uczęszczają do niej wszystkie
Dobrze wychowane koty.

10.
Życie jest nasze, jak sztuba:
niejedna „klasówka“ trudzi,
niejeden nas dzwonek budzi,
niejeden nas „belfer“ nudzi...

Ciągle siedzimy na ławce
w oczekiwaniu wyrwania...
I ciągle nam, ciągle grozi
dwója ze sprawowania...

Aż kiedyś przyjdzie godzina,
godzina szczęśliwa bez miary!
pójdziemy po dzwonku ostatnim
do nieba gdzieś na wagary! (…)

Bóg zajrzy kiedyś w ów dziennik
i spojrzy na nasze twarze:
i piątkę zostawi na wieki,
a minus starannie wymaże...

Odpowiedzi
1.    "Nad Cezarem" Juliana Tuwima.
2.    "Do moich uczniów" Jana Twardowskiego.
3.    "Z chałupy (sonet XXXIX)" Jana Kasprowicza.
4.    "Nauka" Juliana Tuwima.
5.    "Na wakacjach" Jana Twardowskiego.
6.    "W szkole" Marii Konopnickiej.
7.    "Pan od przyrody" Zbigniewa Herberta.
8.    "Notatki o klasie 5b" Jana Twardowskiego.
9.    "Szkolne przygody Pimpusia Sadełko" Marii Konopnickiej.
10.  "Bajka o szkole" Juliana Ejsmonda.

Czy znasz literaturę światową?

2 maja przetestowaliśmy naszą znajomość literatury europejskiej. Dzisiaj pora na test wiedzy o literaturze pozaeuropejskiej. Poniżej znajdują się imiona (i nazwiska) 30 bohaterów literackich oraz 29 autorów i jeden tytuł. Zadanie polega na połączeniu bohaterów z autorami oraz dodaniu tytułu dzieł, z których pochodzą - według wzoru: William Wilson – Edgar Allan Poe (William Wilson, TUTAJ). Odpowiedzi poniżej. Miłej zabawy!

Pytania

Bohaterowie: Alfonso Columbato, Amir, Angelo Maggio, Billy Pilgrim, Clyde Griffiths, Geoffrey Firmin (konsul), Hepziba Pyncheon, Holly Golightly, Horatio Oliveira, Jim O'Connor, José Arcadio Buendia, Ju Tsun, Kasim, Komako, Lavinia Mannon, Martin Fierro, Niki Jumpei, Noe Ackerman, Polly Harrington, Randle Patrick McMurphy, Ruth Morse, Sam Spade, Sandip Babu, Tatsuhei, Thomas Sutpen, Tom Canty, Tom Joad, Ueda (pielęgniarka), Willy Loman, Yossarian.

Autorzy: Kobo Abe, "Baśnie z 1001 nocy", Jorge Luis Borges, Truman Capote, Julio Cortázar, Theodore Dreiser, Shūsaku Endō, William Faulkner, Shichirō Fukazawa, Gabriel García Márquez, Dashiell Samuel Hammett, Nathaniel Hawthorne, Joseph Heller, José Hernández, Khaled Hosseini, James Jones, Yasunari Kawabata, Ken Kesey, Jack London, Malcolm Lowry, Arthur Miller, Eugene O'Neill, Eleanor Porter, Irvin Shaw, John Steinbeck, Rabindranath Tagore, Mark Twain, Kurt Vonnegut, William Wharton, Tennessee Williams.
 
Odpowiedzi

Alfonso Columbato – William Wharton (Ptasiek)
Amir – Khaled Hosseini (Chłopiec z latawcem)
Angelo Maggio – James Jones (Stąd do wieczności)
Billy Pilgrim – Kurt Vonnegut (Rzeźnia numer 5, czyli Krucjata dziecięca, czyli Obowiązkowy taniec ze śmiercią)
Clyde Griffiths – Theodore Dreiser (Tragedia amerykańska)
Geoffrey Firmin (konsul) – Malcolm Lowry (Pod wulkanem)
Hepziba Pyncheon - Nathaniel Hawthorne (Dom o Siedmiu Szczytach, TUTAJ)
Holly Golightly - Truman Capote (Śniadanie u Tiffany'ego)
Horatio Oliveira - Julio Cortázar (Gra w klasy)
Jim O'Connor - Tennessee Williams (Szklana menażeria, TUTAJ)
José Arcadio Buendia - Gabriel García Márquez (Sto lat samotności)
Ju Tsun – Jorge Luis Borges (Ogród o rozwidlających się ścieżkach)
Kasim – Baśnie z 1001 nocy (Opowieść o Ali Babie, czterdziestu rozbójnikach i niewolnicy Mardżanie)
Komako - Yasunari Kawabata (Kraina śniegu)
Lavinia Mannon - Eugene O'Neill (Żałoba przystoi Elektrze, TUTAJ)
Martin Fierro – José Hernández (Martin Fierro)
Niki Jumpei – Kobo Abe (Kobieta z wydm, TUTAJ)
Noe Ackerman - Irvin Shaw (Młode lwy, TUTAJ)
Polly Harrington – Eleanor Porter (Pollyanna; Pollyanna dorasta)
Randle Patrick McMurphy - Ken Kesey (Lot nad kukułczym gniazdem)
Ruth Morse - Jack London (Martin Eden, TUTAJ)
Sam Spade – Dashiell Samuel Hammett (Sokół maltański)
Sandip Babu – Rabindranath Tagore (Dom i świat)
Tatsuhei – Shichirō Fukazawa (Ballada o Narayamie)
Thomas Sutpen – William Faulkner (Absalomie, Absalomie…)
Tom Canty – Mark Twain (Królewicz i zebrak / Książę i żebrak)
Tom Joad - John Steinbeck (Grona gniewu)
Ueda (pielęgniarka) - Shūsaku Endō (Morze i trucizna, TUTAJ)
Willy Loman - Arthur Miller (Śmierć komiwojażera, TUTAJ)
Yossarian – Joseph Heller (Paragraf 22).

Czy znasz literaturę europejską?

Sporo wielkich dzieł literatury europejskiej świętuje w bieżącym roku swoje „okrągłe rocznice”. Na przykład: mija 190 lat od ukazania się Fausta Johanna Wolfganga Goethego, 165 - "Pani Bovary" Gustave'a Flauberta,150 - "Biesów" Fiodora Dostojewskiego, 100 - "Ulissesa" Jamesa Joyce'a, 80 - "Obcego" Alberta Camusa, 75 – "Rzymianki" Alberta Moravii, 55 - polskiego wydania "Władcy Much" Williama Goldinga (TUTAJ). Z tej okazji mamy test z historii literatury naszego kontynentu. Poniżej zamieszczamy nazwiska bohaterów oraz pisarzy, którzy ich stworzyli. Zadanie polega na połączeniu ich w pary oraz dodaniu tytułu dzieła, w którym pojawia się bohater - według wzoru: Lew Nikołajewicz Myszkin - Fiodor Dostojewski (Idiota). Odpowiedzi poniżej. Miłej zabawy!

Pytania

Literatura XI-XVI wieku

Bohaterowie: Bajard, Beatrycze, Benvolio, Erminia, Ganelon, Ikeaton, Jempsar, Panfilo, Pantagruel, Valdes.

Autorzy (i jeden tytuł): Dante Alighieri, Ludovico Ariosto, Giovanni Boccaccio, Jan Kochanowski, Christopher Marlowe, "Pieśń o Rolandzie", François Rabelais, William Shakespeare, Szymon Szymonowic, Torquato Tasso.

Literatura XVII-XVIII wieku

Bohaterowie: (hrabia) Almaviva, Amalia, Chimena, (kawaler) Danceny, Aldonza Lorenzo, Robert Lovelace, Pangloss, Rozaura, Sophie Western, Xaoo.

Autorzy: Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais, Pedro Calderón de la Barca, Miguel de Cervantes, Henry Fielding, Pierre Choderlos de Laclos, Pierre Corneille, Ignacy Krasicki, Samuel Richardson, Friedrich Schiller, Voltaire.

Literatura XIX wieku

Bohaterowie: Charles Bingley, Daria (Dolly) Obłońska, Edmund Dantes, Fabrycy del Dongo, Fryderyk Moreau, Hindley Earnshaw, Łucja Manette, Łukasz de Beaumanoir, Mariusz Pontmercy, Wielki Krzywy.

Autorzy: Jane Austen, Emily Brontë, Charles Dickens, Alexandre Dumas, Gustave Flaubert, Victor Hugo, Henrik Ibsen, Walter Scott, Stendhal, Lew Tołstoj.

Literatura XX wieku

Bohaterowie: Adelmus z Otrantu, Albert Kropp, Basil, Emmanuel Goldstein, Erlend, Iwan Bezdomny, Kławdia Chauchat, Miłosz Pipka, Palamed de Charlus, Sartorius.

Autorzy: Michaił Bułhakow, Umberto Eco, Bohumil Hrabal, Nikos Kazantzakis, Stanisław Lem, Thomas Mann, George Orwell, Marcel Proust, Erich Maria Remarque, Sigrid Undset.

Odpowiedzi

Literatura XI-XVI wieku

Bajard – Ludovico Ariosto (Orland szalony)
Beatrycze – Dante Alighieri (Boska Komedia)
Benvolio – William Shakespeare (Romeo i Julia)
Erminia – Torquato Tasso (Goffred albo Jeruzalem wyzwolona)
Ganelon – Pieśń o Rolandzie
Ikeaton – Jan Kochanowski (Odprawa posłów greckich)
Jempsar - Szymon Szymonowic (Castus Joseph)
Panfilo - Giovanni Boccaccio (Dekameron)
Pantagruel - François Rabelais (Gargantua i Pantagruel)
Valdes - Christopher Marlowe (Tragiczne dzieje doktora Fausta)

Literatura XVII-XVIII wieku

Aldonza Lorenzo - Miguel de Cervantes (Don Kichot)
(Hrabia) Almaviva - Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais (Wesele Figara)
Amalia - Friedrich Schiller (Zbójcy)
Chimena – Pierre Corneille (Cyd)
Kawaler Danceny – Pierre Choderlos de Laclos (Niebezpieczne związki)
Pangloss – Voltaire (Kandyd, czyli optymizm)
Robert Lovelace - Samuel Richardson (Historia Clarissy Harlowe)
Rozaura - Pedro Calderón de la Barca (Życie jest snem)
Sophie Western – Henry Fielding (Historia życia Toma Jonesa, czyli dzieje podrzutka)
Xaoo – Ignacy Krasicki (Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki)

Literatura XIX wieku

Charles Bingley – Jane Austen (Duma i uprzedzenie)
Daria (Dolly) Obłońska - Lew Tołstoj (Anna Karenina)
Edmund Dantes – Alexandre Dumas, ojciec (Hrabia Monte Christo)
Fabrycy del Dongo – Stendhal (Pustelnia parmeńska)
Fryderyk Moreau - Gustave Flaubert (Szkoła uczuć)
Hindley Earnshaw - Emily Brontë (Wichrowe Wzgórza)
Łucja Manette – Charles Dickens (Opowieść o dwóch miastach – TUTAJ)
Łukasz de Beaumanoir – Walter Scott (Ivanhoe – TUTAJ)
Mariusz Pontmercy – Victor Hugo (Nędznicy)
Wielki Krzywy - Henrik Ibsen (Peer Gynt, TUTAJ)

Literatura XX wieku

Adelmus z Otrantu – Umberto Eco (Imię róży)
Albert Kropp -  Erich Maria Remarque (Na zachodzie bez zmian)
Basil - Nikos Kazantzakis (Grek Zorba)
Emmanuel Goldstein – George Orwell (Rok 1984, TUTAJ)
Erlend – Sigrid Undset (Krystyna, córka Lavransa)
Iwan Bezdomny – Michaił Bułhakow (Mistrz i Małgorzata)
Kławdia Chauchat – Thomas Mann (Czarodziejska góra)
Miłosz Pipka – Bohumil Hrabal (Pociągi pod specjalnym nadzorem)
Palamed de Charlus – Marcel Proust (W poszukiwaniu straconego czasu)
Sartorius – Stanisław Lem (Solaris, TUTAJ).

Literackie biblioteki

Przeżywamy kolejny Tydzień Bibliotek. Są imprezy, spotkania, zajęcia edukacyjne. A my proponujemy test o literackich bibliotekach. Nagrodą będzie coś bardzo cennego, czyli... osobista satysfakcja. Bawcie się! Sami, w grupie, z uczniami czy znajomymi!

Pytania

1. Jaką znaną bibliotekę pokazali Clive Cussler w Skarbie i Steve Berry w Zagadce aleksandryjskiej?
2. Z jakiego opowiadania (autor, tytuł) pochodzi ten cytat?

Wszechświat (który inni nazywają Biblioteką) składa się z nieokreślonej, i być może nieskończonej, liczby sześciobocznych galerii, z obszernymi studniami wentylacyjnymi w środku, ogrodzonymi bardzo niskimi balustradami. Z każdej galerii widać piętra niższe i wyższe: nieskończenie. Układ galerii jest niezmienny. Dwadzieścia szaf, po pięć szerokich szaf na każdy bok, wypełnia wszystkie boki prócz dwóch; ich wysokość, która równa jest wysokości pięter, przekracza zaledwie wzrost przeciętnego bibliotekarza. Jeden z wolnych boków przylega do wąskiej sieni, która wychodzi na inną galerię, identyczną jak pierwsza i jak wszystkie. Po lewej i po prawej stronie sieni są dwa malutkie pomieszczenia. Jedno pozwala spać na stojąco; drugie zaspokajać potrzeby naturalne. Przechodzą tamtędy spiralne schody, które zapadają się i wznoszą ku odległym okolicom. W sieni jest lustro, które podwaja wiernie pozory. Ludzie wnioskują zazwyczaj na podstawie tego lustra, że Biblioteka nie jest nieskończona (gdyby taką rzeczywiście była, po cóż to złudne podwojenie?); ja wolę śnić, że gładkie powierzchnie przedstawiają i obiecują nieskończoność...

3. Czyje książki można było wypożyczyć w gimnazjum w Klerykowie (Syzyfowe prace Stefana Żeromskiego). Proszę wymienić minimum trzy nazwiska.
4. Jak nazywał się marynarz, a później literat-samouk, częsty gość w bibliotece publicznej, tytułowy bohater powieści Jacka Londona?
5. Jak nazywała się bibliotekarka w Bibliotece Hogwartu? (Harry Potter Joanne K. Rowling). O której godzinie zamykano tę bibliotekę?
6. Jak brzmią imiona i nazwisko autorki powieści Bibliotekarki?
7. Kto znalazł drogę do klasztornej biblioteki w Monachomachii Ignacego Krasickiego?
8. Kim był tytułowy bohater powieści Zbrodnia Sylwestra Bonnard Anatola France’a? Jakie było jego największe marzenie?
9. Biblioteka jest wielkim labiryntem, znakiem labiryntu świata. Z jakiej książki (autor, tytuł) pochodzi ten cytat?
10. Jak brzmią imiona poszukiwaczy magicznej biblioteki w powieści Magiczna Biblioteka Bibbi Bokken Josteina Gaardera?

Pytanie dodatkowe. Z jakiej książki (autor, tytuł) pochodzi ten cytat?

(…) jeśli biblioteka jest (…) modelem wszechświata, staramy się uczynić z niej wszechświat na miarę człowieka, a przypominam, że biblioteka na miarę człowieka to znaczy także biblioteka radosna, zapewniająca możliwość wypicia kawy ze śmietanką, zapewniająca również to, iż para studentów usiądzie sobie po południu na kanapie i – nie mam na myśli przynajmniej nieprzystojnego obłapiania – cząstkę flirtu dopełni w bibliotece (…), a zatem biblioteka, do której chodzi się chętnie i która przeobrazi się stopniowo w wielką machinę spędzania wolnego czasu (…).

Odpowiedzi

1. Bibliotekę Aleksandryjską.
2. Jorge Luis Borges, Biblioteka Babel (zaprezentowałyśmy ją TUTAJ).
3. Oto stosowny cytat:

Biblioteka znajdowała się na dole gmachu i zajmowała kilka sal obszernych. Stały tam w szeregu szafy, okryte pyłem wieloletnim, mieszczące w sobie książki polskie z wieku XVI, XVII, XVIII, a nawet rzadkie inkunabuły, skazane na bezczynność, wzgardzone i tolerowane, jak zgniłe drzewa, których nie można spalić, a niema gdzie wyrzucić. Bliżej drzwi wchodowych zgrupowano dzieła rosyjskie, przeznaczone do wypożyczania. Uczniowie młodsi czerpali stamtąd opisy wypraw Mayne Reid’a, Fenimora Coopera, Juliusza Verne’go itd., starsi - utwory Łomonosowa, Karamzina itd., itd.

4. Martin Eden (przedstawiłyśmy go TUTAJ).
5. Bibliotekarka nazywała się Irma Pince. Biblioteka była zamykana o godzinie 20.00.
6. Teresa Monika Rudzka.
7. Aptekarz i krawiec.
8. Filologiem, bibliofilem, miłośnikiem manuskryptów. Od czterdziestu lat marzył o napisaniu monografii opactwa Saint-Germain-des-Pres.
9. Umberto Eco, Imię róży.
10. Nils i Berit.
Pytanie dodatkowe. Umberto Eco, O bibliotece.

Drzewa, drzewa, drzewa

Święto lasu. Tak, istnieje coś takiego. 21 marca przypadł tegoroczny Światowy Dzień Lasu. O literackim lesie pisałyśmy (TUTAJ). Dziś będzie o samych drzewach. Krótki quiz do samodzielnego rozwiązania bądź inspiracji. Z czystym sumieniem można go wykorzystać - i modyfikować według uznania - w szkole, na domowej imprezie (z oczytanymi gośćmi), gdziekolwiek.

Pytania

1.    W którym miejscu Edenu rosło drzewo życia (Rdz 2, 9)?
2.    Na jakim drzewie zawisł Absalom (Sm 18, 9)?
3.    Jakie owoce rosły w ogrodzie Hesperyd?
4.    W jakie drzewo została zamieniona Dafnis?
5.    Jak nazywał się jesion łączący między innymi Asgard z Midgardem w mitologii skandynawskiej?
6.    W cieniu jakiego drzewa siedzieli Tityrus i Meliboeus  w Eklodze 1 Wergiliusza?
7.    Pod jakim drzewem zmarł Roland?
8.    Z których Ksiąg Fraszek Jana Kochanowskiego pochodzi Na lipę?
9.    Pod jakim drzewem spotkali się Laura i Filon w sielance Franciszka Karpińskiego?
10.    Ile było lip w tytule wiersza Franciszka Dionizego Kniaźnina?
11.    W jakie drzewo został zamieniony Grabiec w Balladynie Juliusza Słowackiego?
12.    W której powieści Julesa Verne'a bohaterowie zwiedzali podwodny las?
13.    Jak dzieci nazwały baobab we W pustyni i w puszczy Henryka Sienkiewicza?
14.    Jaki tytuł nosi poemat Bolesława Leśmiana o wierzbie zakochanej we wschodnim władcy?
15.    Jakie drzewo było "rozdarte" w Ludziach bezdomnych Stefana Żeromskiego?
16.    Kto napisał wiersz Srebrna akacja?
17.    Kto napisał powieść O czym szumią wierzby?
18.    Jakie niebezpieczne drzewa rosły na planecie Małego Księcia?
19.    Kto napisał utwory Drzewa, Kantata o lasach, Pochwała drzew?
20.    Jak brzmi tytuł wiersza Jerzego Lieberta sławiący drzewo opiewane także przez Jana Kochanowskiego?
21.    Wstaw właściwe słowo w tytule zbioru baśni kaszubskich Edmunda Puzdrowskiego: ... drzewo.
22.    Jak brzmi tytuł wiersza Wisławy Szymborskiej, będący jednocześnie nazwą drzewa owocowego?
23.    Jakie drzewo było pułapką dla Froda we Władcy Pierścieni J.R.R. Tolkiena?
24.    Do jakiego drzewa zwracał się apostroficznie Czesław Miłosz w tytule wiersza?
25.    Kto napisał Drzewa niewierzące?

Odpowiedzi

1.    W środku Edenu.
2.    Na terebincie (drzewo podobne do dębu).
3.    Jabłka.
4.    Laurowe.
5.    Ygdrassill.
6.    W cieniu buka (w oryginale: Tityre, tu patulae recubans sub tegmine fagi / silvestrem tenui musam meditaris avena; w tłumaczeniu Józefa Lipińskiego: Tytyrze! pod bukowym spoczywając cieniem / Dumasz, na wątłej słomce wiejskiem nucąc pieniem).
7.    Pod sosną.
8.    Z Ksiąg Wtórych.
9.    Pod jaworem.
10.    Dwie lipy.
11.    W wierzbę.
12.    20 000 mil podmorskiej żeglugi.
13.    "Kraków".
14.    Asoka.
15.    Sosna.
16.    Konstanty Ildefons Gałczyński.
17.    Kenneth Grahame.
18.    Baobaby.
19.    Kazimierz Wierzyński.
20.    Na lipę czarnoleską.
21.    Bursztynowe drzewo.
22.    Jabłonka.
23.    Wierzba.
24.    Do leszczyny.
25.    Jan Twardowski.

Co ma wspólnego wojna trojańska z Dniem Ojca?

Bardzo dużo. Przecież uczestniczyło w niej sporo mężczyzn, którzy zapewne byli ojcami... Kolejne argumenty - za chwilę. Najpierw kilka wydarzeń, których "okrągłe" rocznice przypadają w 2000 roku. Oczywiście, tylko z helleńskiego świata, ponieważ... O tym - jak wyżej.

Ok. 1200 p.n.e. - powrót Odyseusza z wojny trojańskiej do Itaki. Także - powrót Eneasza do Lacjum.
Ok. 700 p.n.e. - nadanie Sparcie praw przez Likurga.
490 p.n.e. - zwycięska dla Greków bitwa pod Maratonem (w trakcie I wojny perskiej).
Ok. 430 p.n.e. - śmierć Herodota - "ojca historii".

Herodot, źródło

Może w tym miejscu się zatrzymamy, by nie zamęczyć cyframi, które łatwo odnaleźć w źródłach. Zatrzymamy się, bo tu właśnie znajdujemy odpowiedź na pytanie, dlaczego łączymy starożytnych Greków z Dniem Ojca. Z tej okazji - pojawią się jeszcze kolejni "ojcowie". Oto mały test. Kto (spośród Greków) uchodzi za "ojca":

1/ atomistyki,
2/ bajki,
3/ dialektyki,
4/ dialogu filozoficznego,
5/ epigramu,
6/ epopei,
7/ liryki,
8/ logiki,
9/ matematyki,
10/ medycyny,
11/ geometrii i optyki,
12/ retoryki,
13/ sielanki,
14/ sofistyki,
15/ tragedii.

Odpowiedzi

1/ Demokryt z Abdery,
2/ Ezop z Frygii,
3/ Zenon z Elei,
4/ Platon,
5/ Simonides z Kos,
6/ Homer,
7/ Terpander z Antissy,
8/ Arystoteles,
9/ Pitagoras z Samos,
10/ Hipokrates z Chios (Kos),
11/ Euklides z Aleksandrii,
12/ Koraks z Syrakuz,
13/ Teokryt z Syrakuz,
14/ Protagoras z Abdery,
15/ Ajschylos z Eleusis.

Oczywiście, greckich "ojców" było więcej. Ponadto, każdy kraj ma swoich "ojców" literatury i jej gatunków. Prawdę mówiąc, wszystkie dziedziny nauki i wynalazki ma swojego "ojca" (lub "matkę"). Może kiedyś zrobimy kolejny test. Na przykład z okazji Dnia Nauki.

Z książką przez kontynenty

"Z książką przez kontynenty". Kilka lat temu przeprowadziłyśmy kilka lekcji na taki temat. Bardzo się uczniom podobały. Nie tylko przypominali książki, których akcja toczy się w poszczególnych częściach świata, ale także krótko charakteryzowali każdy kontynent - najważniejsze państwa, miasta, góry... Nade wszystko - zwierzęta. Dzieci uwielbiały je "grać".

Zbliża się okres urlopowo-wakacyjny. Znowu wyruszymy w dalekie podróże. Proponujemy mały test wiedzy, którym - jak zawsze - można się zainspirować we własnej pracy.

Ps. O podróżnikach pisałyśmy już TUTAJ, a o podróżach filmowych - TUTAJ.

źródło

Pytania
1. W której książce (autor, tytuł) bohaterowie w kilkadziesiąt dni przemierzają cały świat?
2. Który młody Polak (bohater książki) był wraz z ojcem i grupą przyjaciół na wszystkich - oprócz Antarktydy - kontynentach?
3. Na jakim kontynencie toczy się akcja przygodowych powieści Jamesa Olivera Curwooda?
4. Gdzie (nazwa geograficzna umieszczona w tytule i kontynent) Tony Halik wędrował "z kamerą i strzelbą"?
5. Prosimy o wymienienie minimum trzech tytułów książek Arkadego Fiedlera o Ameryce Południowej.

6. Prosimy o wymienienie minimum trzech tytułów książek Arkadego Fiedlera o Afryce.
7. Gdzie (państwo, kontynent) toczy się akcja powieści Latarnia na końcu świata Julesa Verne'a?
8. Gdzie (kontynent) toczy się akcja powieści Pięć tygodni w balonie Julesa Verne'a?
9. Gdzie rozpoczyna się i gdzie się kończy podwodna podróż prof. Aronnaxa i jego towarzyszy na pokładzie „Nautilusa” w powieści 20 000 mil podmorskiej żeglugi Julesa Verne’a?
10. Kto napisał Śladami Stasia i Nel oraz Z panem Biegankiem w Abisynii?
11. W jakim azjatyckim kraju spędził ponad 35 lat życia ks. Franciszek Chrisholm, bohater powieści Klucze Królestwa Josepha Archibalda Cronina?
12. Z jakiego państwa pochodziła Karen Blixen, autorka Pożegnania z Afryką?
13. Prosimy o wymienienie kontynentów, z których pochodzą baśnie umieszczone w zbiorze Dar rzeki Fly Marii Krűger.
14. Na jakim kontynencie znajdowała się mityczna kraina Eldorado, do której podróżowało wielu bohaterów literackich, między innymi Kandyd Voltaire’a?
15. O zdobyciu którego bieguna (północnego czy południowego) traktuje książka Okrutny biegun Aliny i Czesława Centkiewiczów?

źródło

Odpowiedzi
1. W 80 dni dookoła świata Julesa Verne'a.
2. Tomek Wilmowski.
3. W Ameryce Północnej.
4. Z kamerą i strzelbą przez Mato Grosso, Ameryka Południowa.
5. Np. Ryby śpiewają w Ukajali; Zdobywamy Amazonkę; Piękna, straszna Amazonia.
6. Np. Wyspa kochających lemurów; Madagaskar okrutny czarodziej; Gorąca wieś Ambinanitelo (przedstawiłyśmy je TUTAJ).
7. Argentyna, Ameryka Południowa.
8. Afryka.
9. Zaczyna się u wybrzeży Japonii, a kończy się na północnym Atlantyku.
10. Marian Brandys.
11. W Chinach.
12. Z Danii.
13. Afryka, Ameryka Północna, Ameryka Południowa, Australia i Oceania, Azja. 
14. W Ameryce Południowej.
15. Bieguna północnego.

źródło

Czy znasz te zawody?

Proponujemy mały test wiedzy o dawnych lub ginących zawodach (na marginesie świętowania 1 Maja). Można go wykorzystać (lub wzbogacić na własny użytek w dowolny sposób). Przedtem – kilka cytatów o ludzkiej pracy. Ku refleksji.

Ilustracjami są dziś prezentacje kilku artykułów z „Forum Nauczycieli” 2018, nr 3, szczególnie bogatego w teksty dotyczące edukacji oraz preorientacji zawodowej. Czasopismo (zatem również artykuły) dostępne w Czytelni PBW oraz w Sieci (TUTAJ).

Im cięższa praca, w której się spalasz, tym więcej daje ci radości. Im więcej dajesz, tym bardziej rośniesz. Ale musi być ktoś, kto będzie brał. A dawać to nie znaczy tracić.
(Antoine de Saint-Exupéry, Twierdza)

Nie praca jest hańbą, ale próżnowanie.
(Hezjod)

Praca nie może być traktowana – nigdy i nigdzie – jako towar, bo człowiek nie może być dla człowieka towarem, ale musi być podmiotem. (…) Praca otwiera w życiu społecznym cały wymiar podmiotowości człowieka, a także podmiotowości społeczeństwa, złożonego z ludzi pracujących. Trzeba zatem widzieć wszystkie prawa człowieka w związku z jego pracą i wszystkim czynić zadość.
(Jan Paweł II, Homilia dla świata pracy, Gdańsk, 1987 r.)

Człowiek dzisiejszy zdaje się stale zagrożony przez to, co jest jego wytworem, co jest wynikiem pracy jego rąk, a zarazem – i bardziej jeszcze – pracy jego umysłu, dążeń jego woli. Owoce tej wielorakiej działalności człowieka zbyt rychło i w sposób najczęściej nieprzewidywalny (…) skierowują się przeciw człowiekowi. (…) Na tym zdaje się polegać główny rozdział dramatu współczesnej ludzkiej egzystencji w jej najszerszym i najpowszechniejszym wymiarze. Człowiek coraz bardziej bytuje w lęku. Żyję w lęku, że jego wytwory (…) mogą zostać w sposób radykalny obrócone przeciwko człowiekowi.
(Jan Paweł II, Redemptor hominis)

Nigdy nie mów ludziom, w jaki sposób mają coś zrobić. Powiedz im, co trzeba zrobić, a oni zaskoczą cię pomysłowością.
(gen. George S. Patton)

A teraz już test. Oto 25 profesji. Prosimy o podanie, czym zajmowały się osoby je wykonujące. Odpowiedzi – poniżej. Zatem, co robili: bartnik, blicharz, ceklarz, folusznik, fornal, gonciarz, gręplarz, kaletnik, karpiniarz, klikon, kołtryniarz, konwisarz, ludwisarz, masztalerz, mincerz, panwisarz, pasamotnik, prasoł, puszkarz, słodownik, snycerz, strycharz, werker, wolarz, wyrobnik?

Odpowiedzi.
1.    Bartnik (bartodziej) – osoba mająca przywilej dostarczania miodu królowi.
2.    Blicharz - wybielacz płótna.
3.  Ceklarz – mieszkaniec miasta, całodobowo pilnujący w nim porządku, tzn. zajmujący się także łapaniem włóczęgów i żebraków.
4. Folusznik – rzemieślnik zajmujący się przygotowywaniem tkanin oraz czyszczeniem ubrań.
5.    Fornal (rataj) - najemny robotnik rolny obsługujący konie.
6.    Gonciarz – rzemieślnik wyrabiający gonty lub pokrywający nimi dach.
7.    Gręplarz – pracownik zajmujący się czyszczeniem wełny, z której miało zostać wyprodukowane sukno.
8.    Kaletnik – osoba zajmująca się produkcją drobnej galanterii skórzanej.
9.   Karpiniarz – osoba zajmująca się wykopywaniem karp (po ścięciu drzewa) i przygotowaniem ich do obróbki.
10.   Klikon (krzykacz miejski) - osoba ogłaszająca informacje.
11.  Kołtryniarz (szpalernik) - wytwórca drukowanych i malowanych obić oraz tapet.
12.   Konwisarz – rzemieślnik zajmujący się wyrobem przedmiotów z cyny i spiżu.
13.   Ludwisarz (brązownik) – rzemieślnik odlewający dzwony, świeczniki, lufy, posągi i inne przedmioty codziennego użytku z brązu, miedzi i mosiądzu.
14.    Masztalerz – osoba zajmująca się końmi w stadninach.
15.    Mincerz (mincarz) – pracownik mennicy produkujący monety.
16.    Panwisarz - wytwórca patelni.
17.   Pasamonik (szmuklerz) – wytwórca pasów, galonów, frędzli, taśm i innych wyrobów pasmanteryjnych.
18.    Prasoł – kupiec zajmujący się sprzedażą mięsa i soli.
19.   Puszkarz – osoba wyrabiająca broń palną (głównie armaty i działa) ze spiżu.
20.    Słodownik – osoba przygotowująca słód do warzenia piwa.
21.   Snycerz - artysta lub rzemieślnik rzeźbiący w drewnie, a dawniej także w kamieniu.
22.    Strycharz (ceglarz, cegielnik) – wytwórca cegieł.
23.    Werker – wytwórca cyferblatów zegarowych.
24. Wolarz (wołownik) – pracownik zajmujący się hodowlą i przysposobieniem wołu do prac polowych.
25.    Wyrobnik - osoba wynajmująca się do różnych prac u gospodarza folwarku.

Od A do Ż (czyli od Abucht do Żądło)

21 lutego przypada Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego (Międzynarodowy Dzień Dziedzictwa Językowego). Proponujemy coś z naszego "dziedzictwa", czyli test ze znajomości języka (staro)polskiego. Podamy po dwa wyrazy na każdą literę alfabetu. Zadaniem Czytelnika będzie podanie ich znaczeń.

źródło

Wyrazy

Abucht, aczci, bakuła, bańkarz, chędogi, chobot, ćcia, ćwiczenie, dłażyć, dodawanie, eja, emulacyja, falacz, faścić, gędziec, głaskany, harcerz, hirus, importun, impreza, jątrew, jedno, kaganiec, karśniawy, lagier, lanka, łaciczka, łanuszka, makuła, mgły, najć, naleźca, obel, obmówić, paciep, pyzać, raptura, równianka, seremak, sfora, śmierny, śniadny (śniedny), tarnąć, teatr, uczennik, uganiać się, wełna, wiła, zamiatać (coś), zebranie, źle, źrzenie, żadny, żądło.

źródło

Odpowiedzi
Abucht - salceson.
Aczci - jeśli.
Bakuła - gaduła.
Bańkarz - marny nauczyciel.
Chędogi - piękny, czysty, porządny.
Chobot - ogon.
Ćcia - teściowa, matka żony.
Ćwiczenie - wychowanie, edukacja.
Dłażyć - gnieść, deptać, dławić.
Dodawanie - dostarczanie, zapewnianie.
Eja - ach, nuże.
Emulacyja - współzawodnictwo.
Falacz - adorator.
Faścić - przechwalać się.
Gędziec - muzykant, grajek.
Głaskany - miękki, delikatny, pieszczotliwy.
Harcerz - strażnik, harcownik, halabardnik.
Hirus - pijak.

źródło

Importun - natręt.
Impreza - wyprawa wojenna.
Jątrew - bratowa, żona brata.
Jedno - tylko.
Kaganiec - lichtarz, świecznik, kaganek.
Karśniawy - leworęczny.
Lagier - fusy, osad, męty.
Lanka - koszula, długa suknia.
Łaciczka - biedaczka.
Łanuszka - konwalia.
Makuła - plama, skaza, brud.
Mgły - słaby, lichy, wątły.
Najć - znaleźć, spotkać.
Naleźca - wynalazca.
Obel - lód.
Obmówić - usprawiedliwić.
Paciep - ciemność, mroczność.
Pyzać – nie dbać (o kogoś), lekceważyć.
Raptura - notatnik.
Równianka - wiązanka, bukiet.
Seremak - człowiek smutny.
Sfora - związek.
Śmierny - pokorny, skromny, cierpliwy.
Śniadny (śniedny) - jadalny, spożywczy, konsumpcyjny.
Tarnąć - drętwieć, cierpnąć.
Teatr - scena, widok.
Uczennik - uczeń.
Uganiać się - walczyć.
Wełna - fala.
Wiła - błazen, głupiec.
Zamiatać (coś) - pogardzać, pomiatać (czymś).
Zebranie - majątek.
Źle - dopiero, (za)ledwie, mało co, niezupełnie.
Źrzenie - spojrzenie, wejrzenie.
Żadny - brzydki, szpetny, wstrętny.
Żądło - pokusa.

Można zajrzeć do:
M. Arcta Słownik staropolski 26000 wyrazów i wyrażeń używanych w dawnej mowie polskiej, t. 1-2, Warszawa: nakł. i dr. M. Arct, [1914] (sygnatury: cz B XX-3/15-16).
Słownik staropolski, komitet redakcyjny Stanisław Urbańczyk i inni, Warszawa: Polska Akademia Nauk, 1953- (sygnatura: cz VI-9).
Słownik staropolski, Pracownia Języka Staropolskiego. Instytut Języka Polskiego PAN w Krakowie – TUTAJ.
Staropolska. Tradycja - Kultura – Literatura – TUTAJ. Słownik staropolski – TUTAJ.