Jacek
Malczewski
reprezentuje nurt symboliczny w malarstwie. Tytuł
obrazu nawiązuje do mitologii greckiej – Thanatos był bogiem śmierci, BRATEM Hypnosa
(boga snu). I właśnie tu mamy interesujące pole interpretacyjne: Thanatos na
obrazie Malczewskiego NIE jest rodzaju męskiego, przeciwnie – jest KOBIETĄ (w
języku polskim śmierć też jest rodzaju żeńskiego!): piękną, o bujnych
kształtach, powabnie częściowo rozebraną. Przychodzi w środku lata i w dzień.
Zmarły mężczyzna leży w oknie, czyli tak, jakby jej przedtem wyglądał. I zdaje
się spać. W jego otoczeniu wszystko ŻYJE: pies stoi blisko miski,
barwnie kwitnie przyroda, wiatr lekko porusza firanką. W mitologii, do której
nawiązuje Malczewski, śmierć też chyba nie jest przeraźliwie straszna
(straszny! – Thanatos - rodzaj męski), bo jest bratem „snu”, czegoś, co
w życiu potrzebne, co regeneruje siły i daje ochotę do życia. Tak, mamy
dwoistość: z jednej strony całkiem nowe ujęcie, obce mitologii: kobiecość; z
drugiej strony – „tradycyjny” atrybut: kosę, przypominającą, że to jednak
śmierć. Zatem konkluzja: ten KONIEC NIE JEST WCALE OSTATECZNYM FINAŁEM, ALE
POCZĄTKIEM, ODRODZENIEM, CZYMŚ NA KSZTAŁT SNU. Przychodzi przecież pod postacią
dość „atrakcyjną”, wcale nie musi budzić tylko negatywnych skojarzeń…
Śmierć jako kobieta… Wizerunek nienowy. Spersonifikowany
wizerunek śmierci mamy także w utworze całkowicie od mitologii odmiennym – w Pieśni
słonecznej św. Franciszka z Asyżu, w której czytamy: „bądź pochwalony
przez siostrę naszą, śmierć cielesną”. Na obrazie
(jak i u św. Franciszka) śmierć nie jest groźna, jest niemal kimś bliskim – właśnie „siostrą”. Kimś
potrzebnym, bliskim, kochanym.
Pełzająca
śmierć Zdzisława Beksińskiego,
współczesnego malarza, to dość odrażający, a zarazem budzący głęboką litość
wizerunek. Niejednoznaczny interpretacyjnie. Na pierwszym planie widzimy śmierć
i mamy do czynienia z: personifikacją? Animizacją? Dlaczego pytajniki? Dlatego,
że ta postać to jakby człowiek i nie człowiek (a personifikacja odnosi się
przecież tylko do ludzi). Postać jest trochę odrealniona, karykaturalna,
antypatyczna; nie ma twarzy, owinięta jest bandażem (?), ma skrwawione (?)
czoło, nieproporcjonalne kończyny – długie, wychudzone (trochę jak druty, a nie
ciało); niesamowicie długie palce (może
„zachłanność” śmierci?). W swym przygarbieniu budzi jednak litość; jest
trochę jak poranione zwierzę, nawet – jak robak (długie kończyny kojarzą się z
pająkiem – niemiłym „zwierzem”). Jeśli tak, to śmierć też sama BYŁABY OFIARĄ.
Popatrzmy na tło: czy są tam jeszcze żywe istoty? Widzimy ruiny, pożary, zgliszcza.
I coś – jakby zwierzęta (?). To ocalało z pogromu. OCALAŁA ŚMIERĆ??! Poraniona,
ucieka „na czworakach”, z trudem, ale NIE GINIE. Bo w czasie tragedii (zagłady?)
takiej, jak ta w tle (z łunami i zgliszczami), TYLKO ŚMIERĆ JEST ZWYCIĘSKA. Czy
ona jest sprawczynią, czy ofiarą tego, co w tle? Czy jednym i drugim? Chyłkiem
ucieka, ale przetrwa. „Robaki”, „zarazki” (które fizycznie przypomina), nie
giną.
Tutaj nasuwa się skojarzenie z Dżumą Alberta Camusa. W
jej zakończeniu czytamy, że bakcyl dżumy nigdy nie znika. Zło (także śmierć!)
zbiera żniwo, ale wróci po kolejne. Jeśli ten utwór nie jest nam znany, możemy
odwołać się do innych, ukazujących „powszechność” śmierci podczas dwu wojen
światowych, szczególnie drugiej. Można wziąć pod uwagę Inny świat Gustawa
Herlinga-Grudzińskiego, opowiadania z tomu Pożegnanie z Marią Tadeusza
Borowskiego i Medalionów Zofii Nałkowskiej, Zdążyć przed Panem Bogiem
Hanny Krall i inne.
Ogólna refleksja: oba obrazy przedstawiają śmierć
jako postać (ten drugi – porównaj uwagi wyżej). Pierwszy ukazuje niejako
„jednostkową”, „prywatną” chwilę śmierci, drugi – śmierć „masową”, o czym świadczy
otoczenie (pożar, zgliszcza). Literackich przykładów tej drugiej wymieniliśmy
sporo. Pierwszy „reprezentują” także np. Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią, Treny Jana Kochanowskiego, Chłopi
Władysława Stanisława Reymonta (śmierć Boryny) i sporo innych.
PROCES
HISTORYCZNOLITERACKI –
ciąg przeobrażeń, jakim podlega literatura w czasie historycznym. W jego
ramach: OKRES LITERACKI – faza procesu historycznoliterackiego; swoisty
układ zjawisk literackich, różniących ją od innych analogicznych faz ewolucyjnych.
W jego ramach – prądy literackie. PRĄD LITERACKI (kierunek literacki) -
zespół tendencji literackich, ideowo-artystycznych, tematów i idei,
utrwalonych w szeregu znaczących dzieł powstałych w czasowej biskości,
żywotnych w określonych granicach historycznych (np. renesans, klasycyzm,
sentymentalizm, romantyzm, naturalizm, ekspresjonizm, futuryzm, awangarda
krakowska).
STAROŻYTNOŚĆ.
ANTYK GRECKI I RZYMSKI
STAROŻYTNOŚĆ
– BIBLIA
STARY
TESTAMENT
– 46 ksiąg: Pięcioksiąg Mojżesza (Tora); Księgi historyczne (np. Księgi Królewskie); Księgi prorockie
(np. Izajasza, Ezechiela); Księgi
mądrościowe (np. Księga przysłów
[Przypowieści]).
Księga Psalmów – rodzaje psalmów: błagalne, pochwalne,
dziękczynne, patriotyczno-religijne, mądrościowe (refleksyjne), królewskie
(związane z uroczystościami dworu).
Najbardziej
znane przekłady: Jan Kochanowski, Czesław Miłosz, Roman Brandstaetter;
także – średniowieczne: Psałterz
floriański, Psałterz puławski.
Najbardziej
znane „wydarzenia” i postacie biblijne: stworzenie świata i upadek człowieka
(Adam i Ewa), bratobójstwo (Kain i Abel), potop (Noe), Wieża Babel, wędrówka
narodu wybranego (Mojżesz), Hiob.
NOWY
TESTAMENT
– 27 ksiąg: 4 Ewangelie (3
synoptyczne – św. Mateusza, św. Marka, św. Łukasza i 1 niesynoptyczna – św. Jana);
Dzieje Apostolskie (autorstwa św.
Łukasza); Listy Apostolskie (21, tzn.
św. Pawła – 14, oraz 7 – innych autorów: św. Jakuba, św. Jana, św. Judy, List do Hebrajczyków – autorstwo
nieustalone); Apokalipsa św. Jana.
Ewangelie - najbardziej znane przypowieści
(parabole): o synu marnotrawnym, o
siewcy, o miłosiernym Samarytaninie, o robotnikach wezwanych do winnicy, o
wdowim groszu, o zagubionej drachmie itp.
Apokalipsa św. Jana – wybrane
symbole:
-
czterej jeźdźcy: 1 – na białym koniu (Chrystus), 2 – na koniu barwy ognia
(przynosi wojnę), 3 – na koniu czarnym (głód), 4 – na koniu trupiobladym
(śmierć);
-
gwiazda Piołun – spadając zatruwa wody;
- Abad(d)on –
anioł zagłady;
-
liczba siedem – obdarzona mocą (7 trąb, 7 aniołów, 7 pieczęci),
-
czworo zwierząt (wół, lew, orzeł, człowiek) – 4 Ewangeliści;
-
Alfa i Omega – symbol Chrystusa.
Główne
gatunki
Biblii: saga rodowa (ród
Abrahama), zbiór praw (Dekalog), monolog filozoficzny (Hiob), tren (Lamentacje),
psalm, pieśń
(Pieśń nad Pieśniami), przypowieść (parabola),
kazanie (np. kazanie na Górze), list (listy apostolskie), apokalipsa
(objawienie).
Nawiązania do Biblii w innych epokach – przykłady:
Okres
|
Sztuka
|
Literatura
|
Inne
|
Średniowiecze
|
-
symbolika 3 - 3 nawy w katedrze gotyckiej; tryptyk – forma malarska;
-
Hans Memling: Sąd Ostateczny;
-
Hieronymus Bosch: Sąd Ostateczny;
-
Albrecht Dürer: Czterej jeźdźcy
Apokalipsy
|
-
pieśni inspirowane obrazem Matki Bożej cierpiącej (np. Żale Matki Boskiej pod krzyżem, tzw. Lament świętokrzyski);
-
symbolika liczby 3 – Trójcy Św., np. Boska
komedia Dantego – 3 części chrześcijańskiego kosmosu, po 33 pieśni każda;
-
gatunki, np. tren, pieśń;
-
pasyjność (pieśni)
|
-
|
Renesans
|
-
Pieter Brueghel Starszy: Wieża Babel;
Michał
Anioł Buonarotti: Kaplica Sykstyńska (Stworzenie
Świata, Sąd Ostateczny); Mojżesz;
-
Tintoretto: Raj;
-
Piero della Francesca: Biczowanie
Chrystusa;
-
Leonardo da Vinci: Ostatnia Wieczerza;
-
Paolo Veronese: Pokłon Trzech Króli
|
-
Jan Kochanowski:
Treny; Hymn; Psałterz Dawidów;
-
Mikołaj Rej: Żywot Józefa;
-
Szymon Szymonowic: Castus Joseph (Czysty Józef)
|
-
muzyka – Mikołaj Gomółka – melodie do Psałterza
Dawidowego Jana Kochanowskiego
|
Barok
|
-
Caravaggio, np. Wskrzeszenie Łazarza;
-
Guido Reni: Rzeź niewiniątek;
-
El Greco, np. Zwiastowanie;
-
Pieter Paul Rubens, np. Zdjęcie z
krzyża;
-
Rembrandt, np. Powrót syna
marnotrawnego
|
-
John Milton: Raj utracony;
-
Mikołaj Sęp-Szarzyński – sonety, psalmy;
-
Daniel Naborowski: Marność;
-
Sebastian Grabowiecki;
-
Wespazjan Kochowski: Psalmodia polska;
|
-
|
Oświecenie
|
-
Giovanni Battista Tiepolo, np. Święta
trójca ukazuje się św. Klemensowi;
-
Ignaz Guenter: Zwiastowanie
|
-
Franciszek Karpiński: Pieśń o Narodzeniu
Pańskim;
-
Jan Paweł Woronicz: Hymn do Boga
|
-
|
Romantyzm
|
-
Eugène Delacroix: Walka Jakuba z
Aniołem;
-
William Turner: Zburzenie Sodomy;
-
obrazy Caspara Davida Friedricha
|
-
Adam Mickiewicz, np. Dziadów cz. III;
Księgi narodu i pielgrzymstwa polskiego;
Juliusz
Słowacki: Anhelli [stylizacja
biblijna];
-
liczne utwory Cypriana Kamila Norwida, np. Krzyż i dziecko; Amen; Quidam;
-
George Gordon Byron: Kain
|
-
|
Pozytywizm
|
Bardzo
rzadkie; dominuje realizm
|
-
Henryk Sienkiewicz: Trylogia; Quo vadis;
-
Fiodor Dostojewski: Idiota; Zbrodnia i
kara [miłość ewangeliczna]
|
-
|
Młoda Polska
|
-
Jacek Malczewski, np. Chrystus w Emaus;
- Paul Gauguin: Żółty Chrystus;
-
Stanisław Wyspiański, np. witraż Stań
się! [z kościoła franciszkanów w Krakowie]
|
-
Jan Kasprowicz: Dies irae;
-
Tadeusz Miciński: Lucyfer;
-
Leopold Staff: Przedśpiew;
-
Oscar Wilde: Salome
|
|
Dwudziestolecie
międzywojenne
|
-
Marc Chagall: Drabina Jakubowa;
-
Tytus Czyżewski: Madonna z
Dzieciątkiem;
-
Salvador Dali: Ukrzyżowanie (Chrystus św. Jana od Krzyża);
-
Andrzej Pronaszko: Ucieczka Marii do
Egiptu
|
-
Michaił Bułhakow: Mistrz i Małgorzata;
- Leopold Staff: tom Ucho igielne;
-
Jerzy Liebert: Jeździec; Modlitwa i
inne wiersze;
-
Józef Czechowicz - wiersze o tonie apokaliptycznym
|
-
filmy: David Wark Griffith: Dekalog
(Dziesięcioro Przykazań); Nietolerancja
|
wojna i
okupacja
|
-
twórczość obozowa, np. Henryk Gorzechowski: Matka Boża Katyńska (Matka
Boża Kozielska)
|
-
Krzysztof Kamil Baczyński: Poemat o
Chrystusie dziecięcym i inne wiersze;
-
Tadeusz Gajcy - wiersze
|
-
|
okres
powojenny
|
-
Jerzy Nowosielski - ikony;
-
Jerzy Duda-Gracz: Golgota Jasnogórska
|
-
Hanna Krall: Zdążyć przed Panem Bogiem;
-
Czesław Miłosz: Piosenka o końcu świata;
-
Tadeusz Konwicki: Mała apokalipsa;
-
Zbigniew Herbert, np. U wrót doliny;
-
ks. Jan Twardowski - wiersze;
-
Zbigniew Barańczak: Widokówka z tego
świata;
-
Miron Białoszewski: Stara pieśń nad
Binnarową;
-
Jerzy Andrzejewski: Idzie skacząc po
górach; Bramy raju
|
-
filmy, np.
-
Robert Bresson;
-
Andriej Tarkowski:
Stalker; Ofiarowanie;
-
Ingmar Bergman: Siódma pieczęć;
-
Denys Arcand: Jezus z Montrealu;
-
Mel Gibson: Pasja;
- Juan Manuel Cotelo: Ziemia Maryi
|
ANTYK
GRECKI I RZYMSKI
Ramy
czasowe:
VIII w. p.n.e. (Homer; choć początki kultury greckiej są wcześniejsze) – V w.
n.e. (476 r.).
GRECJA
Filozofia.
Najdawniejsza
– filozofia przyrody. Szukanie początków (arche):
w ogniu (Heraklit z Efezu), wodzie (Tales z Miletu), powietrzu (Anaksymenes). Szkoły
filozoficzne: jońscy filozofowie przyrody; pitagorejczycy; eleaci;
materialiści; sofiści; platonicy; arystotelicy; epikurejczycy; stoicy;
neoplatonicy.
Najważniejsi filozofowie: Sokrates, Platon (idealizm obiektywny), Arystoteles, Epikur z Samos (hedonizm), Zenon z Kition (stoicyzm).
Sztuka.
Architektura. Style: dorycki
(Partenon); joński (Erechtejon i
świątynia Nike na Akropolu); koryncki
(pomnik wotywny Lizykratesa, Olimpejon w Atenach). Rzeźba. Okres archaiczny (dzieła: Hera z Samos, Apollo z Tenei);
okres klasyczny (Dyskobol Myrona, Doryforos Polikleta, Zeus Olimpijski, Atena Parthenos i Atena
Promachos Fidiasza); okres hellenistyczny (Nike z Samotraki, Grupa Laokoona, Umierający Gall).
Mitologia
Mit – opowieść
wyrażająca/porządkująca wierzenia danej społeczności, głównie archaicznej.
Wyjaśnia powstanie świata, bogów, ludzi.
-
Rodzaje
mitów: kosmogoniczne – o
powstaniu świata; teogoniczne – o
pochodzeniu bogów;
antropogeniczne - o pochodzeniu
ludzi; genealogiczne - o pochodzeniu
rodów.
-
Funkcje
mitów: poznawcza –
umożliwienie interpretacji zjawisk przyrody; światopoglądowa – podstawa wierzeń religijnych społeczności
starożytnych; sakralna – punkt
wyjścia dla obrzędów kultowych.
Archetyp – prawzór; prastary
wzorzec wchodzący w skład zbiorowej nieświadomości, istniejący odwiecznie w
umysłowości ludzkiej, określający wyobrażenia o świecie, przeżycia religijne i
postępowanie. Funkcjonuje w kulturze i literaturze. Niektóre postacie
archetypiczne: Prometeusz (altruizm, indywidualizm, bunt), Narcyz (egotyzm),
Syzyf (bezsensowność pracy, absurd).
Topos – utarty,
powtarzający się w literaturze wszystkich epok motyw.
Najważniejsze
mity:
- Dedal i
Ikar (toposy, gr. topoi:
konfrontacja 2 postaw – idealizmu i racjonalizmu; młodość – dorosłość,
rodzice – dzieci; tęsknota do osiągnięcia niemożliwego; samotność w
zmaganiu z ograniczeniami).
- Orfeusz
(niezwykła moc sztuki; miłość silniejsza od śmierci).
- Edyp (nie
ma ucieczki od przeznaczenia, fatum; wina tragiczna – hamartia).
- Demeter i
Kora (zmienność pór roku).
Związki
frazeologiczne
stałe: stajnia Augiasza – wielki nieporządek,
rozgardiasz, nieład; szata (suknia)
Dejaniry – coś, co sprawia wielkie cierpienie/męki, przed którymi nie ma
ucieczki; nić Ariadny – po nitce do
kłębka; rada, wskazówka; pięta Achillesa
– słaby punkt;
koń trojański – zgubna zdobycz;
niebezpieczny dar; podstęp; syzyfowa
praca – bezsensowna praca; męki
Tantala – męki bez kresu.
Literatura. Epoka epiki –
VIII w. p.n.e.; epoka liryki – VII-VI w. p.n.e.; epoka tragedii – V w. p.n.e.;
epoka epigramatu – III w. p.n.e.
Epika. Homer (Iliada, Odyseja).
Cechy eposu homeryckiego (wg Iliady):
inwokacja; obiektywna narracja; realistyczny opis przedmiotów/sytuacji; równoległość
2 płaszczyzn: świat bogów i ludzi; obszerne opisy scen batalistycznych; porównania
homeryckie (rozbudowane); epizodyczność akcji; heksametr.
Liryka. Safona,
Anakreont, Tyrtajos.
Dramat. Tragedia - Ajschylos, Sofokles,
Eurypides. Komedia – Arystofanes.
Tragedia grecka –
budowa:
prologos (wejście aktorów na
orchestrę, później - proskenion) – parodos (wejście chóru i jego pierwsza
pieśń) – epeisodia (partie
dialogowe), przerywane stasimami
(pieśniami chóru) – exodus (pieśń
chóru schodzącego ze sceny). Jej cechy:
zasada decorum – odpowiedniości formy
i treści; trzy jedności (czasu – czas akcji nie przekracza 48 godzin, miejsca,
akcji - jednowątkowość); zbrodnia(-e) – poza sceną; realizm (adaptacja mitów);
fatum; konflikt tragiczny – obie strony sporu mają rację. Katharsis – oczyszczenie
moralne, którego doznajemy pod wpływem sztuki.
Teoria
literatury.
Arystoteles (Retoryka, Poetyka). Mimesis
(naśladowanie – także upiększające; typowość).
RZYM
Sztuka.
Architektura. Budowle
świeckie – w większości (wille patrycjuszy, bazyliki – gmachy do rozpraw
sądowych i zawierania umów handlowych, amfiteatry, łuki triumfalne, termy,
akwedukty). Świątynie. Przykłady: termy Karakalli, łuk Tytusa, Colosseum,
Panteon. Rzeźba.
Popiersia (np. Cezara, Cycerona, Wespazjana). Malarstwo. Sztalugowe i
ścienne.
Literatura.
Liryka. Horacy (Pieśni, np. Exegi monumentum), Owidiusz (Sztuka
kochania; Przemiany).
Epika. Wergiliusz (Eneida; bukoliki – sielanki, georgiki –
poematy dydaktyczno-refleksyjne).
Gatunki literackie antyku:
Liryka: anakreontyk (drobny utwór sławiący uroki życia), bukolika (sielanka,
idylla, ekloga – utwór o pasterzach, wsi), elegia,
epigramat, epitafium
(krótki napis nagrobkowy), oda, pieśń, tren. Epika:
bajka, epos.
Dramat:
tragedia, komedia.
Uwaga!
Definicje i cechy gatunków omawialiśmy w poprzednich odcinkach!
Motywy antyczne
w innych epokach –
przykłady:
Okres
|
Sztuka
|
Literatura
|
Inne
|
Średnio-
wiecze
|
-
|
-
gatunki: hymn, epos, gatunki żałobne
|
-
filozofia (nawiązania do Platona u św. Augustyna, do Arystotelesa – u św.
Tomasza z Akwinu)
|
Renesans
|
-
Corregio: Edukacja Amora; Miłosne
przygody Jowisza;
-
Lucas Cranach Młodszy: Wenus z
Kupidynem;
-
Hans Holbein (młodszy): Wenus i Amor
|
-
twórczość Jana Kochanowskiego, np. gatunki; Odprawa posłów greckich;
-
zasada decorum;
-
Biernat z Lublina – bajki;
-
Klemens Janicki – twórczość (gatunki)
|
-
filozofia (stoicyzm, epikureizm)
|
Barok
|
-
Diego Velázquez: Wenus;
-
Pieter Paul Rubens: Porwanie córek
Leukippa; Sąd Parysa;
-
Annibale Carracci: Triumf Bachusa i
Ariadny
|
-
Torquato Tasso: Gofred abo Jeruzalem
wyzwolona [epos homerycki];
-
Wacław Potocki: Transakcyja wojny
chocimskiej [j.w.; tyrteizm];
-
ideologia sarmatyzmu
|
-
|
Oświecenie
|
-
Nicolas Poussin: Et in Arcadia ego
(Pasterze arkadyjscy);
-
Jean-Louis David: Śmierć Sokratesa;
-
Jean-Auguste-Dominique Ingres: Jowisz i
Tetyda; Edyp i Sfinks
|
-
gatunki: oda, hymn, poemat heroikomiczny, bajka, sielanka, komedia;
-
Jean-Baptiste Racine: Fedra; Medea;
Ifigenia;
-
Ignacy Krasicki – bajki; Monachomachia;
Antymonachomachia
|
-
architektura, np. pomnik konny (Józefa Poniatowskiego w Warszawie), kolumny
greckie, łuki triumfalne (Paryż), kopuły (Panteon w Paryżu);
-
muzyka, np. Wolfgang Amadeusz Mozart: Mitrydates,
król Pontu [opera]
|
Romantyzm
|
-
Théodore Géricault: Leda i łabędź;
-
Eugène Delacroix: Medea
|
-
Adam Mickiewicz: Oda do młodości
[gatunek, Herakles, hydra]; Dziadów cz.
III [prometeizm];
-
Juliusz Słowacki: Grób Agamemnona;
-
Cyprian Kamil Norwid: Promethidion
|
-
muzyka, np. Gaetano Donizetti: Pigmalion
[opera];
-
Hector Berlioz: Trojanie
|
Pozy-
tywizm
|
-
Dante Gabriel Rosetti: Prozerpina;
-
Artur Hughes: Endymion
|
-
Henryk Sienkiewicz: Quo vadis;
-
Aleksander Świętochowski: Aspazja [dramat]
|
-
muzyka, np. Jacques Offenbach: Piękna
Helena; Orfeusz w piekle
[operetki]
|
Młoda Polska
|
-
Stanisław Wyspiański: Apollo na
Olimpie;
-
Gustave Moreau: Jupiter i Selene; Rydwan Apollina;
-
Jacek Malczewski: Thanatos
|
-
Stanisław Wyspiański: Akropolis; Powrót
Odysa; Noc listopadowa
-
Leopold Staff: tom Sny o potędze
|
-
czasopisma, np. Chimera;
-
muzyka, np. Claude Debussy: Popołudnie
Fauna
|
Dwudziesto-
lecie między-wojenene
|
-
Carlo Cara: Penelopa;
-
Salvador Dali: Metamorfoza Narcyza;
-
Giorgio de Chirico: Niepokojące Muzy
|
-
Leopold Staff: Ars poetica; Muzy;
-
Julian Tuwim: Ars poetica;
-
James Joyce: Ulisses;
-
Antoni Słonimski: Exegi monumentum
|
-
|
wojna i
okupacja
|
-
|
-
Tadeusz Gajcy: Homer i Orchidea
[dramat];
-
Krzysztof Kamil Baczyński: Pokolenie
[Wiatr drzewa spienia…]
|
-
|
okres
powojenny
|
-
Felicjan Szczęsny Kowarski: Elektra;
-
Zbigniew Rudziński: Antygona
[opera]
|
-
Jarosław Iwaszkiewicz: Psyche; Ikar;
-
Zbigniew Herbert – liczne wiersze;
-
Albert Camus: Mit Syzyfa;
-
Stanisław Grochowiak: Ikar;
-
Robert Graves: Ja, Klaudiusz; Klaudiusz
i Messalina;
Eugene
O’Neill: Żałoba przystoi Elektrze
|
-
film, np. liczne filmy o Spartakusie;
-
adaptacje filmowe Quo vadis;
-
Pier Paolo Pasolini: Medea; Elektra;
-
Joseph L. Mankiewicz: Kleopatra;
-
Michael Cacoyannis: Ifigenia;
-
Ridley Scott: Gladiator
|
