Od baranka do zajączka

W ten sposób o Wielkanocy jeszcze nie pisałyśmy. Były jej literackie ujęcia (TUTAJ), obecność w zbiorach (TUTAJ), nawet - Wyspa Wielkanocna (TUTAJ). Dzisiaj napiszemy o wielkanocnych symbolach w utworach o "nieświątecznej" tematyce.

Baranek
Jest bohaterem wielu dzieł, ale chyba najgłębsze treściowo są "Baranki moje..." Juliusza Słowackiego. W "lżejszej" literaturze, przeznaczonej dla dzieci, mamy go na przykład w zbiorze wierszy Urszuli Kozłowskiej zatytułowanym właśnie „Baranek” oraz w powieści „Pięcioro dzieci i coś” Edith Nesbit, gdzie Baranek to "imię" chłopczyka - najmłodszego z rodzeństwa.

Jajko
Co powiesz na "wędrujące" jajo? Było takie! W dziełku "Bajka o gęsim jaju, raku Nieboraku, kogucie Piejaku, kaczce Kwaczce, kocie Mruczku i o psie Kruczku" Ewy Szelburg-Zarembiny. Tekst zaczynał się następująco:
"Był za wsią lasek, pod laskiem piasek, na piasku chata, w chacie gęś siodłata. Zniosła ta gęś jaje. Przez dwa dni tak było, jak było, trzeciego dnia się zmieniło: poszło to jaje na wędrówkę.
Tur-tur-tur! Po drodze się toczy, to tu, to tam wytrzeszcza oczy”.
Ładne, prawda?

Kurczęta
To na przykład bohaterowie opowieści "Wesoła rodzinka" Nikołaja Nosowa, kilku wierszy Szelburg-Zarembiny („Kurczątko”, „Kurczątka”) czy Wandy Chotomskiej ("Kurczę Blade"). Oto miły fragment:
"Kupił dziadek jajko w sklepie
i po brzuchu już się klepie.
Naszykował szklankę z cukrem:
- Kogel-mogel sobie utrę!
Nagle co to? Awantura!
Dziura w jajku! W jajku dziura!
A w tej dziurze – kurczę blade. (...)
Wyskoczyło kurczę z jajka,
kurczę blade, to nie bajka!"

Lanie wody
Wodolejstwo omówiłyśmy TUTAJ.

Osioł
Jest bogato reprezentowany w piśmiennictwie. Były już w antyku ("Złoty osioł" Apulejusza), w czasach biblijnych (oślica Balaama - Lb 22, 21-33), w "Baśniach z tysiąca i jednej nocy", ale także później. Przykłady? „Ośla skórka” Charlesa Perraulta, „Muzykanci z Bremy”, „Stoliczku, nakryj się” braci Grimm, "Mufti, osiołek Laili" Aliny Centkiewicz.

Palma
Znowu Biblia:
"Sprawiedliwy zakwitnie jak palma,
rozrośnie się jak cedr na Libanie" (Psalm 92(91), 13)

i lament nad plagą szarańczy:

"Uschła winna latorośl
i zwiędło drzewo figowe,
drzewo granatowe i palma daktylowa, i jabłoń" (Jl 1, 12)

Coś z poezji - „Palma” Franciszka Mirandoli:

"Beztreściwa pustynio! twoje wyschłe łono
Wydało wielkie palmy, gdzie trawy nie rosną,
Gdzie wiater kwiatów bladych nie zaniesie wiosną;
Wystrzeliła pod niebo zieloną koroną
Tęsknota, córa pustyń, widoczna z daleka
Jak sztandar opuszczony - i czeka, i czeka?"

oraz praktycznie u nas nieznana poezja angolska, czyli tomik „Palmy nadziei” Agostinho Neto. Jest i powieść. „Dzikie palmy” Williama Faulknera - smutna historia o miłości.

Zając
Pierwsze skojarzenia: "Zając" Adolfa Dygasińskiego, czyli również niewesoła,  naturalistyczna lektura i wspomnieniowy "Trazymeński zając" Kazimiery Iłłakowiczówny. Także kilka wierszy, a wśród nich „Zajączek” Szelburg-Zarembiny - utwór znacznie pogodniejszy. Jak Wielkanoc.

Zacząć od końca, czyli literacka Wielkanoc

Wielkanoc. Zwycięstwo Życia. Jak ją przedstawiają pisarze? Źródłem podstawowym jest Biblia (Mt 28,1-10; Mk 16,1-14; Łk 24,1-12; J 20,1-18). Wśród dzieł wiernie do niej nawiązujących, wyróżniających się nadto wspaniałym stylem i pietyzmem wobec Źródła, jest czterotomowa powieść „Jezus z Nazarethu” Romana Brandstaettera. Znajdujemy w niej taki fragment:

„Panowała niezmącona cisza. Olbrzymi niewidzialny Cień przesunął się po wierzchołku Golgothy, ocienił macierzyńską skałę i  długą, fioletową smugą spoczął na niej, jak ongi na zamkniętych powiekach młodziutkiej Miriam.”

W literaturze dawniejszych wieków Zmartwychwstanie obecne jest w średniowiecznych dramatach liturgicznych, zaczynających się od słów: „Quem queritis…”. Także w szacownym zabytku „Historyja o chwalebnym Zmartwychwstaniu Pańskim ze czterech świętych Ewanjelistów zebrana a wirszykami spisana” Mikołaja z Wilkowiecka. Sposób inscenizacji dość szczegółowo przedstawiają „didaskalia”:

„Ta historyja może być sprawowana  inter festa Paschae et Ascensionis Domini, w kościele abo na cmyntarzu, petita admissione a praesidibus ecclesiarum. Non moveat autem bonum lectorem, iż się szeroko rozciągnęła i na tak wiele person, bo wszytkich 35. Wszakże gdzie by nie był dostatek tak wiela person, tedy z biskupów, z Piłata, ze trzech stróżów i z aptekarza mogą być Ojcowie święci, odprawiwszy trzy części swoje. A z Filemona może być Łotr. I zasię z Ojców świętych mogą być uczniowie Pańscy, odprawiwszy czwartą część swoje. Tedy tym porządkiem odprawi historyją 21 person”.

W Wielkanocny Poranek zaczyna się akcja „Fausta” Johanna Wolfganga Goethego:

„Pieśni cudowna! Uroczyste dźwięki,
które mi czarę wytrącacie z ręki!
czyliż muzyką dzwonów niepojętą
zmartwychpowstania ogłaszacie święto?”
(tłum. Emil Zegadłowicz)

oraz „Słodkiego ptaka młodości” Tennessee Williamsa (TUTAJ). Śniadanie wielkanocne przedstawił Jarosław Iwaszkiewicz w „Brzezinie”, a wiejskie świętowanie – Władysław Stanisław Reymont w „Chłopach”.  Zmartwychwstanie – przenośnie – wpisało się w powieść Lwa Tołstoja pod takim właśnie tytułem oraz w dramat Henrika Ibsena „Gdy wstaniemy z martwych” (TUTAJ).

Może coś z poezji? „Promethidion. Rzecz w dwóch dialogach z epilogiem” Cypriana Kamila Norwida – ze słynnym fragmentem:

„Bo nie jest światło, by pod korcem stało,
Ani sól ziemi do przypraw kuchennych,
Bo piękno na to jest, by zachwycało
Do pracy - praca, by się zmartwychwstało.”

Także „W czas zmartwychwstania” Bolesława Leśmiana, „Noc wiary” i „Młot” Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, „Bóg odrzucił ten kamień” Ernesta Brylla, „Dzieci na Wielkanoc” i „Pieśń paschalna” Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, głęboka treściowo „Wigilia wielkanocna 1966” Karola Wojtyły:

„Jest to noc walki, jaką toczy w nas rozpacz z nadzieją:
Ta walka wciąż się nakłada na wszystkie walki dziejów,
Napełnia je wszystkie w głąb”

„List do ludożerców” Tadeusza Różewicza z przestrogą:
„Kochani ludożercy
Nie zjadajmy się
Dobrze
Bo nie zmartwychwstaniemy
Naprawdę”

I jeszcze kilka uroczych tekstów Jana Twardowskiego. Są wśród nich m.in. „Baranku wielkanocny”, „O Wielkanocnym poranku”, „Wielkanocny pacierz” oraz chyba najpiękniejszy - „Od końca”:

„Zacznij od Zmartwychwstania
od pustego grobu
od Matki Boskiej Radosnej (…)
zacznij od pustego grobu
od słońca
Ewangelie czyta się jak hebrajskie litery
od końca”

Wielkanoc w przedszkolu i szkole. Poczytajmy i zainspirujmy się

Wielkanoc w naszych zbiorach. Temat obszerny, ale w kilku przykładach był przedstawiony TUTAJ. O Wyspie Wielkanocnej pisałyśmy TUTAJ. Dzisiaj zaproponujemy inne artykuły. Także przydatne nauczycielom różnych przedmiotów. Znajdzie tu coś dla siebie wychowawca przedszkola, nauczyciel plastyki, biologii, bibliotekarz, regionalista. Nie tylko oni. Zresztą - poczytajmy! Inspirujmy się!

Anna Bielecka-Sternik, Ewelina Walczyk (współpr.), Pierzasta wiosna z papieru - wiosenno-świąteczne inspiracje plastyczne, "Biblioteka w Szkole" 2019, nr 3, s. 19-21

Są kolorowe, pomysłowe, śliczne. Można je wykonywać na wiele sposobów. Zdobią budynki przedszkolne, szkolne i mieszkania. Po prostu: wielkanocne ozdoby! Może jeszcze kolejne pomysły na to, jak je wykonać?

Agnieszka Bukowińska, Wielkanocny alfabet, "Wychowanie w Przedszkolu" 2020, nr 3, s. 16-21

Alfabet zawiera zbiór pojęć związanych ze Świętem Wielkanocy. Można go modyfikować zależnie od wieku, zainteresowań, umiejętności i możliwości intelektualnych dzieci. Każdego dnia omawiane jest jedno pojęcie, któremu towarzyszą aktywności artystyczne, ruchowe i językowe. Wykorzystywane są różne akcesoria plastyczne, ilustracje i karty pracy. Przykłady pojęć: baranek, ogień, nastrój świąteczny, palma wielkanocna, stół wielkanocny.

Alina Jakubowska, Wielkanocne baśnie i legendy, "Wychowanie w Przedszkolu" 2014, nr 4, s. 26-28

 
Kolejna propozycja dla dzieci w wieku przedszkolnym. Na ogół bożonarodzeniowe legendy znamy lepiej, wielkanocne - słabiej. A są piękne.

Bożena Kubit, Wielkanocne zwyczaje wiekami uświęcone, "Śląsk" 2013, nr 3, s. 12-15

W naszym zestawie nie mogło zabraknąć artykułu o regionie. Mamy nadzieję, że zainteresuje również Czytelników spoza Śląska (lubiących czynić badania porównawcze:)).

Marek Stajszczyk, Zając szarak, "Biologia w Szkole" 2019, nr 2, s. 18-20
 

Zajączek to plastyczny motyw przewodni naszego tekstu (narysowany przez p. Basię). Nie mogło zabraknąć artykułu na jego temat.

Alicja Szymańska, Biolog przed Wielkanocą, czyli jajko w pytaniach uczniów, "Biologia w Szkole" 2019, nr 2, s. 21-24

 
Jajko z biologicznego punktu widzenia. Ileż można o nim powiedzieć! Na pewno więcej, niż do tej pory wiemy. Uczniowie często są dociekliwi, więc warto oczytać się także na ten temat.

Dodajmy do tego ponad 90 scenariuszy zajęć na wielkanocne tematy. Jest w czym wybierać! Jednocześnie przypominamy, że można zamawiać - telefonicznie, mailowo, w dostępny sobie sposób - bezpłatne skany artykułów. Wyślemy. 

Palmy, procesja ze śledziem i śmigus bez wody… Wielkanoc w naszych zbiorach

Oczywiście, tylko przykłady. Trudno byłoby przedstawić wszystkie pozycje dotyczące tego zagadnienia. Dominują, a jakże, materiały związane z tradycjami. Nie brak też opracowań dotyczących kwestii liturgicznych. Jest beletrystyka. Jednak najliczniej reprezentowane są scenariusze zajęć i materiały repertuarowe (ponad 70). Dziś prezentujemy kilka artykułów (i jedną książkę). Po nie i po resztę zapraszamy… może już za rok, bo obecne święta przechodzą do historii…

źródło

Gronkowski Piotr, Wesołowski Marcin, Dlaczego Wielkanoc nie ma ustalonej daty?, „Fizyka w Szkole z Astronomią” 2017, nr 3, s. 9-13

Powiązanie daty Wielkanocy z pierwszą wiosenną pełnią Księżyca wiąże się z faktem, że wydarzenia Wielkiego Tygodnia, a więc męka Jezusa Chrystusa, Jego śmierć na krzyżu oraz zmartwychwstanie, miały miejsce najprawdopodobniej na przełomie marca i kwietnia 33 roku n.e., gdyż zgodnie z opisem ewangelicznym Chrystus został ukrzyżowany w piątek 14 lub 15 dnia pierwszego wiosennego żydowskiego miesiąca nisan.

Zaznaczam, że to jeden z łatwiejszych fragmentów artykułu. Autor – prezentując zawrotnie rozległą wiedzę – ukazuje zagadnienie w kontekście reformy kalendarza oraz w oparciu o różne algorytmy służące do wyznaczania daty Wielkanocy. Szczegółowo omawia algorytm Gaussa. Kto lubi tabelki, matematykę i szeregi cyferek, będzie zachwycony!

źródło

Kołodziej Anna, Podróż szlakiem zwyczajów wielkanocnych, „Geografia w Szkole” 2013, nr 2, s. 27-30
Bardzo interesujący tekst z zakresu geografii regionalnej, zawierający opisy zwyczajów z różnych zakątków Ziemi. Zaczynając od dawnej Polski, autorka wiedzie nas przez Słowację, Hiszpanię, aż na inne kontynenty – do Ameryki Północnej (Stany Zjednoczone), Środkowej (Meksyk) i Południowej (Peru), Azji (Liban, Armenia, Filipiny) oraz Afryki. Całość uzupełniają barwne zdjęcia, spośród których wyróżnia się kwiatowy dywan z peruwiańskiej Tarmy. Arcydzieło!

źródło

Aulich Maria, Bazie połykamy tylko z włosem, „Głos Nauczycielski” 2015, nr 14/15, s. 10-11

Nauczyciele polskich szkół wymieniają wielkanocne zwyczaje, pielęgnowane od pokoleń w ich rodzinach. Są to na przykład: zdobienie jajek woskiem, święcenie ziemniaków, przygotowywanie fantazyjnych palm, procesja ze śledziem i pogrzeb żuru, a nawet… śmigus bez polewania.

źródło

Kwiecień Ewa, Wielkanoc wczoraj i dziś, „Przyroda Polska” 2012, nr 4, dodatek: Natura i Zdrowie, s. 2-3

Bardzo przystępnie napisany tekst. Przedświąteczne przygotowania w dawnej Polsce. Duchowe (np. rekolekcje, praktyki pokutne, celebracja Niedzieli Palmowej) i domowe (głównie – świąteczne dania, ze szczególnym uwzględnieniem ciast).

źródło

Bartosz Danuta, Zanim usiądziemy przy świątecznym stole, „Przyroda Polska” 2013, nr 3, dodatek: Natura i Zdrowie, s. 5

Obyczaje Wielkiego Postu, Wielkiego Tygodnia, samej Wielkanocy i poniedziałku wielkanocnego w telegraficznym skrócie.

źródło

Hoffsummer Willi (oprac.), Cud tego poranka. 77opowiadań na czas wielkanocny do wykorzystania w przedszkolu, szkole i parafii, [przekł. Magdalena Jałowiec], Kielce 2004. ISBN 83-7224-734-X (sygnatura: 171472)

Opowiadania (nie tylko) dla dzieci na czas wielkopostny i wielkanocny. Każde zostało poprzedzone informacjami dotyczącymi tematu i czasu czytania, oraz zaopatrzone we wskazówki pozwalające wybrać odpowiednią grupę wiekową adresatów.

źródło

Życzenia.

Proszę kliknąć w obrazek - życzenia będą bardziej czytelne. :)