22 listopada przypada Dzień Kredki. Przegląd niektórych artykułów na temat spostrzegania i znaczenia barw w naszym życiu był TUTAJ. Pojawił się też mini test. Dzisiaj do zagadnienia podejdziemy nie psychologicznie, lecz językoznawczo, ale pytanie również się pojawi. Od niego zaczynamy. Odpowiedź - jak zwykle - na końcu.
PYTANIE
Pogrupuj wyrazy bliskoznaczne według kolorów, których odcienie oznaczają: a/ brązowy, b/ czerwony, c/ niebieski.
Odcienie: chabrowy, orzechowy, koralowy, karminowy, kasztanowy, błękitny, tabaczkowy, modry, bordowy, lazurowy, czekoladowy, pąsowy, turkusowy, kakaowy, szkarłatny, piwny, purpurowy, buraczkowy, szafirowy, rubinowy, brunatny, kawowy, amarantowy, krwisty, karmazynowy, malinowy, wiśniowy, granatowy, morski, sjena palona.
A teraz coś o barwach w języku polskim. Czy znamy te związki frazeologiczne? A może potrafimy dodać inne, których tu nie wymieniono? Z pozoru rzecz wydaje się łatwa. Jednak nie zawsze tak jest. Jakiś czas temu - wspomina p. Basia - rozmawiałam z uczniami ostatniej klasy szkoły ponadpodstawowej na temat frazeologii. Na pytanie, co znaczy "trącić myszką", padła odpowiedź: "leżeć obok komputera!" Naprawdę!
Biały
Biali (historycznie: stronnictwo, ugrupowanie polityczne), Biała Dama (widmo w niektórych zamkach), biała flaga (kapitulacja), biała gorączka (silna emocja), biała magia (działanie mające na celu wywoływanie zjawisk nadnaturalnych bez pomocy złych duchów), biała śmierć (kokaina, też: sól, cukier), białe szaleństwo (sporty na śniegu), biały kruk (unikat), biały walc (ostatni taniec na balu), biały welon (ślubny).
Brązowy
Brązowa koszula (noszona przez hitlerowców), opalić się na brąz (opalić się mocno), węgiel brunatny (kopalina).
Czarny
Czarna dziura (sytuacja bez wyjścia), czarna flaga (piratów), czarna godzina (okres największych kłopotów, głównie finansowych), czarna koszula (noszona przez włoskich faszystów), czarna niewdzięczność (wielka niewdzięczność), czarna owca (wyrzutek, zakała), czarna polewka (potrawa dla odrzuconego zalotnika), czarna rozpacz (wielka rozpacz), czarno na białym (wyraźnie, jednoznacznie), czarnowidztwo, czarne myśli (pesymizm), czarne złoto (węgiel), czarny charakter (bohater negatywny), czarny dzień (szczególnie trudny do przeżycia dzień, obfitujący w bolesne sytuacje; także: historycznie lub socjologicznie - "czarne dni", to np. dni krachu na giełdzie), czarny humor ("niewesoły"), czarny koń (nieoczekiwany zwycięzca), czarny rynek (nielegalny handel), mała czarna (kawa lub sukienka).
Czerwony
Czerwona Planeta (Mars), czerwoni (historycznie: stronnictwo, ugrupowanie polityczne), czerwony jak burak (zaczerwieniony na twarzy z powodu silnej emocji, np. wstydu), czerwony kur (pożar).
Niebieski
Błękitna krew (arystokracja), błękitne hełmy (wojska sił pokojowych ONZ), myśleć o niebieskich migdałach (bujać w obłokach), niebieski ptak (lekkoduch).
Siwy, szary, bury
Bury (bezbarwny, taki, jak inni, nie do odróżnienia), pierwszy siwy włos (pierwsza oznaka starzenia się), szara eminencja (osoba wpływowa, ale będąca w ukryciu, niezajmująca oficjalnie żadnych stanowisk), szara godzina (szarówka), szara myszka (osoba niepozorna), szara strefa (działalność gospodarcza z pominięciem prawa), szara szlachta (szaraczkowa, zaściankowa), szary (przeciętny), szarzyzna życia (monotonia, przyziemność), zrobić na szaro (sprawić, że ktoś znajdzie się w kłopotliwym położeniu).
Srebrny
Judaszowe srebrniki (pieniądze za zdradę), mowa jest srebrem, a milczenie złotem (mądre słowa są cenne, ale umiejętność słuchania i niewypowiadania się w odpowiednim momencie jest cenniejsza), srebra rodowe (kosztowności rodowe), srebrne włosy (siwe włosy), srebrny jubileusz (25 przepracowanych, wspólnie przeżytych lat), żywe srebro (ktoś bardzo ruchliwy).
Zielony
Być zielonym (niedojrzałym, niemającym wiedzy na jakiś temat), dać zielone światło (pozwolić), mieć zielono w głowie (być lekkomyślnym), posłać kogoś na zieloną trawkę (zdymisjonować), zielona granica (niestrzeżona, lub słabo chroniona granica), zielona noc (ostatnia noc kolonii), zielona rewolucja (z inicjatywy FAO: program rozwoju rolnictwa w latach 60. XX w., którego celem była likwidacja głodu na Ziemi), zielona szkoła (zamiejscowe, dłuższe zajęcia uczniów poza szkołą), zielone lata (młodość), zielone płuca (tereny z dużą ilością roślin), zielony stolik (do gry w ruletkę), zzielenieć z zazdrości (bardzo zazdrościć).
Złoty
Gorączka złota (wydarzenia historyczne), na wagę złota (bardzo cenne), obiecywać złote góry (obiecywać coś niemożliwego do zrealizowania), szczere złoto (coś, ktoś wysoko ceniony), złota młodzież (wielkomiejska, zamożna, lekkomyślna), złota myśl (zwięzłe sformułowanie o charakterze maksymy lub sentencji), złota reguła etyczna (zasada wzajemności: „traktuj innych tak, jak ty byś chciał być traktowany”), złota rybka (baśniowa ryba, spełniająca trzy życzenia w zamian za darowanie życia), złote gody (50 przepracowanych, wspólnie przeżytych lat), złote kajdany (życie w dobrobycie, ale bez wolności), złote runo (z mitologii greckiej; przenośnie - bogactwo, majątek, rzeczy trudno osiągalne), złotousty (od przydomka św. Jana „Chryzostoma” – osoba posiadająca dar wymowy), złoty cielec (z Biblii – przedmiot kultu, fałszywy bożek; przenośnie - bogactwo jako ostateczny cel dążeń), złoty podział (odcinka - zasada estetyczna w starożytności), złoty róg (z „Wesela” Wyspiańskiego; przenośnie – coś cennego, co się porzuciło, zgubiło dla czegoś bez większej wartości), złoty środek (kompromisowe rozwiązanie), złoty wiek (czas rozkwitu).
Żółty
Żółta kartka (upomnienie dla zawodnika w piłce nożnej), żółte papiery (dokumenty stwierdzające chorobę psychiczną).
ODPOWIEDŹ na pytanie zadane we wstępie:
a/ Brązowy: orzechowy, kasztanowy, tabaczkowy, czekoladowy, kakaowy, piwny, brunatny, kawowy, sjena palona.
b/ Czerwony: koralowy, karminowy, bordowy, pąsowy, szkarłatny, purpurowy, buraczkowy, rubinowy, amarantowy, krwisty, karmazynowy, malinowy, wiśniowy.
c/ Niebieski: chabrowy, błękitny, modry, lazurowy, turkusowy, szafirowy, granatowy, morski.
piątek, 21 listopada 2025
Biała Dama, czarna owca, niebieski ptak..., czyli o kolorach
poniedziałek, 23 czerwca 2025
Żyj(my) kolorowo (?)
Odbywają się już od dobrych kilku lat, najczęściej w okresie od maja do lipca. Festiwale Kolorów.
To mógłby być piękny temat maturalny: Inspirując się obrazem „Pejzaż z tęczą” Petera Paula Rubensa i wierszem „Barwy” Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej omów niektóre funkcje barw w tekstach kultury.
Obraz ma stonowaną kolorystykę, zaś w wierszu pojawia się siedem barw: fiolet, czerwień, szafir, róż, zieleń, błękit, biel. Dodają plastyczności zjawiskom i przedmiotom. Biel kojarzy się tu ze stagnacją, smutkiem, powagą. Kolory - to życie: miłość, niebo, drzewa, ruch.
Barwy w sztuce często miały (i mają) znaczenie symboliczne, co szczególnie eksponowano w epokach średniowiecza i baroku. Biel i srebro - czystość (por. lilia), prawda, ale też żałoba. Błękit - szczerość, pobożność, skromność, pokora, wierność, wiara (por. częste wyobrażenie Matki Boskiej w białej szacie i błękitnym płaszczu). Czerń - żałoba, pokuta, fałsz i błąd. Czerwień - miłość, miłosierdzie i męczeństwo (por. np. szatę Chrystusa na obrazie „Ecce Homo” Adama Chmielowskiego), walka, rewolucja. Fiolet - godność, wyniosłość; także – skrucha. Purpura - władza królewska, sprawiedliwość. Szarość - ubóstwo, poniżenie, cierpienie. Zieleń - nadzieja, młodość, radość, wiosna, odrodzenie. Żółć - zazdrość, fałsz, zdrada, niepowściągliwość (por. wizerunki Judasza - często w żółtej szacie, np. „Pocałunek Judasza” Giotta di Bondone), czasem - światłość myśli.
Por. np. Dorothea Forstner, Świat symboliki chrześcijańskiej, Warszawa 1990, s. 113-124.
Władysław Kopaliński, Słownik mitów i tradycji kultury, Warszawa 1985, s. 80-81.
Władysław Kopaliński, Słownik symboli, Warszawa 1970, s. 14-16.
W literaturze - podobnie. Literatura barokowa (podobnie jak ikonografia) jest pełna symbolicznych barw. Wystarczy wspomnieć szarość „Cienia” Daniela Naborowskiego, biel i czerń u Cypriana Kamila Norwida, symboliczne utwory modernizmu (np. „Samogłoski” Arthura Rimbauda). Ważną rolę kolorystyka odgrywa w twórczości poetów wojny i okupacji – np. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego (TUTAJ i TUTAJ).
Inne przykłady literackie:
Biel i srebro – „Biblia” (np. czystość - PnP 5,10; Przemienienie na Górze Tabor – Mt 17,2, Mk 9,3, Łk 9,29; odzienie Starców – Ap 4,4 i Oblubienicy Baranka – Ap 19,8), "Biała Lokomotywa" Edwarda Stachury, „Srebrne i czarne” Jana Lechonia, „Biel” Tadeusza Różewicza, kilka wierszy z podtytułem „Białe noce” Jonasza Kofty, „Białe zeszyty” Agnieszki Osieckiej, „Srebrne orły” Teodora Parnickiego.
Błękit – "Biblia" (np. szafir pod stopami Boga – Wj 24,10); "Daj mi wstążkę błękitną…", "W Weronie" Norwida, "Dla rymu" [IV – "Idą błękitne…"] Kazimierza Przerwy-Tetmajera, „Niebo”, „Autobusy zapłakane deszczem” Jonasza Kofty, „Zagadka błękitnego ekspresu”, „Błękitne geranium” Agathy Christie.
Czerń – "Biblia" (np. odzież wdowy – Jdt 10,3; apokaliptyczne zaćmienie słońca – Ap 6,12), "Czerwone i czarne" Stendhala, "Spotkanie z matką" Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, "Złote myśli na czarnym tle", "Matka odchodzi" Różewicza (TUTAJ), „Samba na rozstanie” (tu: „czarne słońca”) Jonasza Kofty.
Czerwień (szkarłat, karmazyn) - "Biblia" (np. krew związana z męką Mesjasza – Iz 63,1-3; odzież nierządnicy – Jr 4,30 i Bestii przez nią dosiadanej – Ap 17,3; grzech – Iz 1,18; purpura - barwa królewska, np. Sdz 8,26; odzież „dzielnej niewiasty” – Prz 31,22 i bogacza – Łk 16,19), "Na sprowadzenie prochów Napoleona" Juliusza Słowackiego, "Karmazynowy poemat" Lechonia, "Maska śmierci szkarłatnej" ("Maska szkarłatnego moru") Edgara Allana Poe’a (TUTAJ), "Czerwone i czarne" Stendhala, "Barwy narodowe" Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, „Czerwona rękawiczka” (tomik wierszy) Różewicza.
Fiolet – "Fioletowy gotyk" Mirona Białoszewskiego, "Kolory" Jana Brzechwy (tu także inne barwy).
Szarość – "Szara strefa" (tomik poezji) Różewicza, „Szary poemat” Jonasza Kofty.
Zieleń - "Biblia" (np. zasiewy – Syr 40,22), "W lesie" Przerwy-Tetmajera (tu – także inne barwy), "Zielono mam w głowie" Kazimierza Wierzyńskiego, „Zieleń” Juliana Tuwima, „Teatrzyk Zielona Gęś” Gałczyńskiego, "Zielono mi" Agnieszki Osieckiej.
Żółć, złoto – "Biblia" (np. symbol bogactwa ziemskiego - Hi 22, 24; złote wieńce Starców - Ap 4, 4), „Złota Czaszka” Juliusza Słowackiego, "Muzyka ulicy Złotej", "Pędem" Józefa Czechowicza, "Kolczyki" Małgorzaty Hillar (również inne barwy), „Jej portret” (tu: „złoty śmiech”), „Rimbaud, Aniele Stróżu mój” (tu: „złoty cień”) Jonasza Kofty, „Złote korony księcia Dardanów” Eugeniusza Paukszty.
"Biblia" - jeden z największych tekstów kultury - była często wskazywana w przykładach. Może jeszcze jeden fragment – z Apokalipsy św. Jana, w którym pojawiają się konie: biały, czerwony, czarny i płowy, symbolizujące Zabór, Mord, Głód i Śmierć.
Przykłady z innych tekstów kultury:
• Kultura przedkolumbijskich Majów, wiążących kolory ze stronami świata: wschód – czerwień, zachód – czerń, północ – biel, południe – żółć.
• Kolory liturgiczne związane z Rokiem Kościelnym.
• Film. Niektóre filmy, w których barwy (także metaforyczne) są bardzo istotne: "Trzy kolory" Krzysztofa Kieślowskiego, "Barwy ochronne" Krzysztofa Zanussiego, "Kolor" Dennisa Hoppera, "Barwy błękitu" Jamesa D. Decka, "Kolor purpury" Stevena Spielberga, "Czarne i białe w kolorze" Jeana-Jacquesa Annauda.
• Sztuki plastyczne. Szczególnie interesujący jest temat w malarstwie abstrakcyjnym (np. "Kompozycja w czerwieni, żółci, błękicie i czerni" Pieta Mondriana).
• Muzyka – zob. TUTAJ.
Źródło fot. Pixabay.com
poniedziałek, 4 listopada 2019
Wszystkie barwy muzyki
 |
| Źródło |
Poniższe pytania łączą różne style, kierunki, epoki. Na pewno każdy znajdzie coś, co pamięta i lubi. Jeśli trafi na to, co będzie mu obce, zajrzy do zamieszczonych niżej odpowiedzi, by poszerzyć wiedzę. Nagrodą – jak zawsze - będzie osobista satysfakcja :).
 |
| źródło |
1. Najpierw coś z piosenek biesiadnych. Jakiego koloru jest jarzębina, do której zwraca się dziewczyna, mająca dylemat w kwestii wyboru chłopaka? A jakie były oczy, za które serce i duszę dałby podmiot z piosenki Gdybym miał gitarę?
2. Teraz piosenki patriotyczne i żołnierskie. A) Jakiego koloru są maki na Monte Cassino? B) Przez jaki las idzie pluton (piosenka do słów K. K. Baczyńskiego)? C) Jakie są róże, których pąki rozkwitały, choć Jasieńko nie wracał? D) Jaka jest piechota z piosenki Bolesława Lubicz-Zahorskiego?
3. A może coś z pieśni rewolucyjnych? Proszę podać kolor sztandaru z utworu autorstwa Bolesława Czerwieńskiego.
4. Jaki kolor występuje w nazwie stacji radiowej nadającej Tylko ... Przeboje?
5. Proszę o wstawienie brakujących słów do fragmentu Autobusów zapłakanych deszczem Jonasza Kofty:
Łezka do łezki
Aż będę …
W smutnym kolorze…
6. Jakiej barwy są korale w tytule piosenki zespołu Brathanki?
7. Kto śpiewał Zielone wzgórza nad Soliną?
8. Kto śpiewał Żółte kalendarze?
9. Jak brzmi tytuł utworu, z którego pochodzi cytat: Oprócz błękitnego nieba / Nic mi dzisiaj nie potrzeba?
10. Jakiego koloru były róże (w oryginale: rozy) w piosence śpiewanej przez Yurija Shatunova?
11. Jaki trolejbus zabiera nas, gdy nie sposób już wyrwać się z matni (w balladzie Ostatni trolejbus Bułata Okudżawy)?
12. Jakiej barwy był Słynny ... prochowiec (Famous ... Raincoat) Leonarda Cohena?
13. Na jaki kolor pomalowano łódź podwodną w piosence Beatlesów?
14. Jakie są drogi powiatu w przeboju Maryli Rodowicz Ale to już było?
15. Jaka była Inez w tytule piosenki zespołu Raz Dwa Trzy?
16. Kto śpiewał Chodź, pomaluj mój świat?
17. Kto śpiewa tytułową piosenkę GoldenEye w filmie o przygodach Jamesa Bonda?
18. Z jakiej piosenki (tytuł, wykonawca) pochodzą słowa: Prowadź mnie w niebieski cień, po niebieskiej trawie?
19. Proszę o dokończenie poniższych fragmentów pierwszej zwrotki Izoldy Zbigniewa Wodeckiego:
To była Izolda, smutniejsza od łez
... jak ziemi tło (...)
Jak sadów ... mgła
Wiosną mi rozwiała się
20. Coś z muzyki poważnej? Jaki walc tańczy się na zakończenie balu? A jakiej barwy jest słynna rapsodia George'a Gershwina?
 |
| źródło |
1. Jarzębina jest czerwona. Oczy były czarne.
2. A) Czerwone. B) Zielony. C) Białe. D) Szara.
3. Czerwony.
4. Tylko Złote Przeboje.
5. Łezka do łezki
Aż będę niebieski
W smutnym kolorze blue
6. Czerwone korale.
7. Wojciech Gąsowski.
8. Piotr Szczepanik.
9. Oprócz błękitnego nieba.
10. Białe (oryg. biełyje).
11. Niebieski.
12. Słynny niebieski prochowiec (Famous Blue Raincoat).
13. Na żółty kolor.
14. Szare.
15. Czarna.
16. Dwa Plus Jeden.
17. Tina Turner.
18. Malinowy król, Urszula.
19. To była Izolda, smutniejsza od łez
Niebieska jak ziemi tło (...)
Jak sadów różowa mgła
Wiosną mi rozwiała się
20. Biały walc. Błękitna rapsodia.
piątek, 3 listopada 2017
Więc chodź, pomaluj mój świat (nie tylko na niebiesko)
 |
| Kolor indygo |
Por. np. http://www.swiatnauki.pl/8,473.html
http://www.crazynauka.pl/kolory-widza-kobiety-mezczyzni/
http://www.crazynauka.pl/jakiego-koloru-jest-sukienka-oto-naukowe-wyjasnienie/
http://www.marketingkobiet.pl/kobiety-widza-wiecej-kolorow/
 |
| Kolor szafirowy |
 |
| Kolor rubinowy |
Jakie to kolory: antracytowy, cyklamenowy, cynobrowy, fuksja (magenta), patynowy (nie mylić z platynowym), seledynowy, siarkowy, sjena palona, szmaragdowy, umbra?
II. Warto przeczytać.
Billock Vincent A., Tsou Brian H., Zakazane kolory, „Świat Nauki” 2010, nr 3, s. 56-61
Można sprawić, by człowiek zobaczył czerwonawą zieleń albo żółtawy niebieski, czego nie przewidują klasyczne teorie percepcji barw. Te i podobne halucynacje przybliżają zjawisko przeciwstawności wzrokowych.
Wpływ migotliwego światła na doświadczanie halucynacji geometrycznych, jednoczesny odbiór składowych barwy tego samego obszaru i wiele innych rewelacji z zakresu percepcji.
 |
| Kolor perłowy |
Ponieważ podstawą przekazu w statycznej reklamie wizualnej jest obraz, stąd jego nośnikami są wszystkie determinanty zjawiska wzrokowego takie, jak: jasność, barwa, kształt, forma przedstawienia, elementy dopełniające obraz, czyli rekwizyty oraz relacje pomiędzy nimi.
Wyniki badań wpływu barw i rekwizytów na odbiór reklamy.
 |
| kolor lawendowy |
Badania (…) prowadzono indywidualnie z każdym dzieckiem, zapewniając mu komfort samodzielnego podejmowania decyzji.
A jakie są wyniki rozmów z dziećmi przedszkolnymi i uczniami klas początkowych? Rzetelnie udokumentowane, zestawione tabelarycznie i opatrzone komentarzami oraz wnioski z uogólnieniami – w artykule.
 |
| Kolor oliwkowy |
Co może różnić blondynkę od jej ciemnowłosej koleżanki? Na pewno jest to ilość włosów; przeciętna blondynka ma około 120 tysięcy włosów, w porównaniu z około 80-100 tysiącami brunetki i kobiety rudej. (…) Czy jest to jedyna różnica? Wydaje się, że nie?
A jakie są te pozostałe? Czy blond włosy stanowią wyznacznik fizycznej atrakcyjności? Czy preferencja określonego koloru włosów zależy od wieku mężczyzny? Sporo pytań – i odpowiedzi.
 |
| Kolor platynowy |
Wielu wybitnych malarzy czy projektantów mody to mężczyźni – i oni zapewne doskonale rozpoznają kolory. Statystyki są jednak bezlitosne. Problemy z rozróżnianiem barw ma aż 8% panów i tylko 0,5% pań.
Dlaczego tak się dzieje? Czy lepsze widzenie kolorów przez kobiety jest unikatową cechą tylko gatunku ludzkiego? Co to są geny kodujące opsynę M i L? I kilka innych pytań – wraz z odpowiedziami.
 |
| ochra |
Kształt plastyczny nadaje filmowi reżyser z autorem zdjęć. Kolorysta pilnuje, aby charakter obrazu, jaki stworzyli, pozostał taki sam przez cały film.
Wywiad z kolorystą filmowym o jego pracy. Wiele konkretnych przykładów jego ingerencji w kolorystykę filmu. Kształcenie specjalistów w tym fachu.
 |
| Palisander |
W psychologii barw istnieje wiele teorii (…), z których kilka (…) wciąż uznaje się za aktualne. (…) Teorie te, zwłaszcza Goldsteina i Lüschera, mają jednak zakres zastosowań znacznie szerszy niż diagnoza osobowości i zakładają, że kolor otoczenia ma wpływ na reakcje fizjologiczne, zachowanie, procesy poznawcze i emocjonalne człowieka.
Przegląd badań z zakresu psychologii barw w ich historycznym rozwoju.
.JPG) |
| Kolor porcelanowy |
Antracytowy
 |
| źródło |
 |
| źródło |
 |
| źródło |
 |
| źródło |
 |
| źródło |
 |
| źródło |
 |
| źródło |
 |
| źródło |
 |
| źródło |
 |
| źródło |