Nerwowi, zdenerwowani, znerwicowani

28 października przypadł Dzień odpoczynku dla zszarganych nerwów. Na ten dzień był zaplanowany inny tekst, więc dopiero dzisiaj piszemy nieco o osobach nerwowych i znerwicowanych. Nie, na pewno nie o nauczycielach, których dziś szczególnie - z wiadomego względu - pozdrawiamy. Chyba najwięcej neurotycznych bohaterów pojawiło się  w  l i t e r a t u r z e  okresu dekadencji. Przedstawicieli pokolenia celnie sportretowali Henryk Sienkiewicz w „Bez dogmatu” i Leo Belmont (Leopold Blumental) w powieści „W wieku nerwowym (moja spowiedź)”. Ich antenaci, romantyczni neurotycy i nadwrażliwcy mieli "wspólnego" reprezentanta - Oktawa ("Spowiedź dziecięcia wieku" Alfreda de Musseta), a ogólną atmosferę epoki ujął Cyprian Kamil Norwid w wierszu „Nerwy”. Pozytywizm wyostrzył kontrasty. Na scenę życia społecznego wkroczyli energiczni przedsiębiorcy, którym wielu nie dorównało kroku. Oto miniatura społeczeństwa: "Lalka" Bolesława Prusa. Rzecki częściej spogląda wstecz niż w teraźniejszość. Wokulski bezskutecznie próbuje przystosować się, lecz bardziej kocha niezdecydowaną pannę niż banknoty. A jak radzą sobie inni? Tylko jeden fragment (podkreślenie moje):

"W tej chwili weszła panna Florentyna zapraszając na obiad (...).
- Śmieję się z Belci - rzekł pan Tomasz do kuzynki (...). - Wyobraź sobie, Floro, że Wokulski zrobił na niej wrażenie gbura. Czy ty go znasz?
- Któż by dziś nie znał Wokulskiego - odpowiedziała panna Florentyna (...). - No, elegancki on nie jest, ale - robi wrażenie… (...)
Właśnie Mikołaj obniósł polędwicę, gdy w przedpokoju zadzwoniono. Stary służący wyszedł i po chwili wrócił z listem na srebrnej, a może platerowanej tacy.
- Od pani hrabiny - rzekł.
- Do ciebie, Belu - dodał pan Tomasz biorąc list do ręki. (...)
Otworzył list, zaczął go czytać i ze śmiechem podał pannie Izabeli.
- Oto - zawołał - cała Joasia jest w tym liście. Nerwy, zawsze nerwy!…"
 (T. 1, rozdz. VI, W jaki sposób nowi ludzie ukazują się nad starymi horyzontami)

I nastał XX wiek. Pojawiły się nowe portrety "nerwowych". W Polsce np. wiecznie martwiąca się Barbara (z „Nocy i dni" Marii Dąbrowskiej), a za Wielką Wodą - niestabilna emocjonalnie „Pani Dalloway” (Virginii Woolf) czy Esther („Szklany klosz” Sylvii Plath). Jednak dzisiaj chcemy przypomnieć przede wszystkim niektóre osoby w kryminałów Agathy Christie. To wyjątkowa galeria. Kogo w niej mamy? Kilka przykładów...

... zrazu krzykliwą, napastliwą, a z czasem niemal śmiertelnie przerażoną Satipy, mówiącą przez sen, a tym samym mogącą zdemaskować wielokrotnego mordercę - z „Zakończeniem jest śmierć” (Death comes as the End),
... amerykańską rodzinę Boynton, której członkowie nieustannie żyją na granicy rozstroju psychicznego, tyranizowani przez jedną zgorzkniałą kobietę - z "Rendez-vous ze śmiercią" (Appointment with Death),
... nerwową dziewczynę przychodzącą po poradę do Herkulesa Poirota i nieuprzejmie wytykającą mu, że jest... zbyt stary, by zająć się jej dylematami - z "Trzeciej lokatorki" (The Third Girl),
... histerycznego, niepanującego nad sobą George'a, usilnie pragnącego okazać się winnym, byle tylko uwolnić się od przedsiębiorczej i zaborczej narzeczonej - z "Po pogrzebie" (After the Funeral), a także pannę Gilchrist, finalnie doznającą zupełnego załamania nerwowego,
... Louise Leidner - panicznie (i słusznie!) bojącą się zaborczego męża, Fredericka Bosnera vel  Erica Leidnera - z "Morderstwa w Mezopotamii" (Murder in Mesopotamia),
... Jerry'ego Burtona - lotnika po wypadku, jadącego na wieś w celu wyleczenia nerwów i mięśni, a znajdującego... ekscytującą zagadkę kryminalną i miłość - z „Zatrutego pióra” (The Moving Finger),
... skrajnie nieporadnego, niesłusznie oskarżonego James Bentley'a, przyprawiającego jednak o szybsze bicie serca dwie zaradne kobiety - z "Pani McGinty nie żyje" (Mrs McGinty's dead),
... żyjącego w ciągłym napięciu  Aleksandera Bonaparte'a Custa - z „A…B…C…”,
... podejrzliwą Marinę Gregg i działającą wszystkim na nerwy Heather Badcock - w "Zwierciadło pęka w odłamków stos" (The Mirror crack'd from Side to Side),
... Gwendę Reed, bojącą się każdego kąta w niedawno kupionym domu - z „Uśpionego morderstwa" (The sleeping Murder),
... niepewnego siebie Arthura Jacksona i znerwicowaną Molly - z „Karaibskiej tajemnicy” (The Caribbean Mystery),
... wystraszonego Basila Blake'a, którego doskonale "rozpracowała" panna Marple - w „Nocy w bibliotece” (The Body in the Library),
... zdesperowaną, zrozpaczoną Audrey Strange z "Godziny Zero" (Towards Zero),
... kilka osób w nieodpowiednich momentach "tracących" nerwy (np. pielęgniarkę O'Brien podczas przesłuchania, zakochanego Petera Lorda, oskarżoną Elinor Carlisle) - w "Zerwanych zaręczynach" (Sad Cypress)...

Dodajmy jeszcze dwa mistrzowskie dzieła, czyli opowiadanie „Domek Pod Słowikami” (Philomel Cottage) - psychologiczny rarytas oraz to, którego specjalnie przedstawiać nie trzeba: „I nie było już nikogo” (And Then There Were None) - studium destrukcji psychiki pod wpływem postępującego strachu:  

„Troskliwy mąż boi się o stan zdrowia żony (…). Ona nie chce nawet słyszeć o lekarzach. Jej nerwy…
Nerwy! Brwi lekarza uniosły się Ach, te kobiety i ich nerwy! (…) Pijany… właśnie byłem pijany, a jednak operowałem. Nerwy w strzępach, ręce drżące. Zabiłem ją, to nie ulega wątpliwości.” (Z rozmyślań doktora Armstronga)

„Ktoś z nas… ktoś z nas… ktoś z nas…
Trzy słowa, bez przerwy powtarzane, wbijały się z godziny na godzinę w ich umysły.
Pięć osób… pięć przerażonych osób śledzących się wzajemnie, nie zadających już sobie właściwie trudu, by ukrywać zdenerwowanie. (...) „Ruszyli na górę. (…) Każde z nich stanęło w progu swej sypialni, trzymając rękę na klamce. Potem, jak gdyby na dany sygnał, każde weszło do pokoju, zatrzaskując za sobą drzwi. Zazgrzytały klucze w zamkach i słychać było przesuwanie mebli.
Cztery przerażone osoby zabarykadowały się aż do rana.” (Gdy została połowa oskarżonych)

„Czy nie ma pan wrażenia, że ktoś stale obserwuje nas z ukrycia i czeka?
- To tylko nerwy.
- Więc i pan to odczuł? – zapytała skwapliwie Vera.” (Z rozmowy Very i Lombarda)

„Vera doznała wreszcie uczucia odprężenia – całkowitego, wielkiego odprężenia.
Wszystko miała już za sobą.
Nie będzie więcej strachu ani szarpaniny nerwów. Jest sama na wyspie.
Sama z dziewięcioma trupami…” (Gdy wreszcie została sama; tłum. Romana Chrząstowski).

Książki (u) Agathy Christie (odsłona druga) – cz. 2

Dzisiaj dalszy ciąg literackich nawiązań w twórczości Agathy Christie.

WYBRANE OPOWIADANIA

Z tomu „Świadek oskarżenia” (The Hound of Death), sygn. 178492

„Lampa” (The Lamp), przeł. Grażyna Ronikier, Dorota Malinowska

„- Czy przypominasz sobie te słowa?
„Cóż to za lampa, którą Los oświetla
drogę swym dzieciom, błądzącym w ciemności?
- To ślepy instynkt – odparły Niebiosa”.

Z tomu „Śmiertelna klątwa” (Miss Marple's Final Cases), sygn. 178597

„Azyl” (Sanctuary), przeł. Agnieszka Bihl

„Wpadające przez okno słońce oświetliło coś, co wyglądało na nieprzebrany stos błyszczących klejnotów: czerwonych, niebieskich, zielonych i żółtych.
- Jaskinia Aladyna – zauważyła panna Marple.”

„Dziwny żart” (Strange Jest), przeł. Agnieszka Bihl

„ – Obawiam się, że nasz problem jest straszliwie banalny. Chodzi po prostu o zakopane skarby – powiedział Edward.
- Naprawdę? Ależ to brzmi ekscytująco!
- Wiem. Jak „Wyspa skarbów.” Tyle że nasza sprawa nie jest tak romantyczna.”

“Śmiertelna klątwa” (The Case of the Caretaker), przeł. Agnieszka Bihl

Osią fabuły jest powrót do domu marnotrawnego syna majora Laxtona, Harry’ego, mężczyzny z przeszłością szybko stającą się tematem plotek w małomiasteczkowym środowisku…

Z tomu „Tajemnica lorda Listerdale’a” (The Listerdale Mystery), sygn. 179135

„Domek Pod Słowikami” (Philomel Cottage), przeł. Adela Drakowska

„Stale powracały do niej tamte słowa: „Ten człowiek jest ci całkowicie obcy. Nic o nim nie wiesz.” Wraz z nimi stawała jej w pamięci wyraziście utrwalona twarz Geralda, gdy mówił: „Czy masz na myśli, Alix, jakieś… tajemnice alkowy Sinobrodego?”

„Metamorfoza Edwarda Robinsona” (The Manhood of Edward Robinson), przeł. Adela Drakowska

„Edward Robinson z westchnieniem odłożył „W okowach miłości” i wyjrzał przez okno kolejki podziemnej.”

„Przygoda pana Eastwooda” (Mr Eastwood's Adventure), przeł. Adela Drakowska

„Pan Eastwood popatrzył w sufit. Potem spojrzał w dół na podłogę. Stamtąd przesunął wolno wzrok na ścianę po prawej stronie. Następnie, z dużym wysiłkiem, jeszcze raz skierował spojrzenie na stojącą przed nim maszynę do pisania.
Dziewiczo biała kartka skalana była tytułem wypisanym drukowanymi literami.
˂Tajemnica drugiego ogórka˃ – oto co tam zostało napisane. Chwytliwy tytuł.”

„Znów się rozmarzył. Szal Tysiąca kwiatów. Co znaleziono na podłodze przy ciele ofiary? Oczywiście nie znaleziono niczego, cała bowiem historia była wyssana z palca. Chodziło o skupienie jego uwagi, a narrator niczym Szeherezada przerwał w najbardziej podniecającym momencie. (…). Wyciągnął z maszyny kartkę papieru i założył nową. Wystukał tytuł:
„˂Tajemnica hiszpańskiego szala˃.”

Z tomu “Tajemniczy Pan Quin” (The Mysterious Mr Quin)

Postać pana Quina – mającego szczególną inklinację do zakochanych oraz… zmarłych – jest przestawiona jako Arlekin, czyli błazen z komedii dell'arte. Jego nieoczekiwane pojawienie się zawsze zwiastuje tragedię. Szczególna, choć trudna do zdefiniowania więź łączy go z panem Satterthwaite, pragnącym odgrywać rolę obserwatora zdarzeń, ale mimowolnie stającym się ich ważnym bohaterem.

“Człowiek z morza” (The Man from the Sea)

Anthony Cosden jest – w opinii swojego lekarza - umierający. Po dwudziestu latach przybywa na wyspę, która miała pewne (sam nie wie, jak ważne!) znaczenie w jego życiu. Nie przypuszcza, że… spotka dawną miłość i odnajdzie syna. Oryginalna odsłona historii Tristana i Izoldy.

“Twarz Heleny” (The face of Helen)

Jeszcze jedna reinterpretacja mitu o Helenie trojańskiej. A w tle miłość, usiłowanie zbrodni, samobójstwo i… restauracja o nazwie z innej opowieści („Arlekin”).

Z tomu „Wczesne sprawy Poirota” (Poirot’s Early Cases), sygn. 178438

„Jak rosną kwiaty w pani ogródku?” (How Does Your Garden Grow?), przeł. Anna Rojkowska, Andrzej Milcarz

Dziecięca rymowanka:
„Panno Maryniu, pytam bez skutku,
Jak rosną kwiatki w pani ogródku?
Muszli i dzwonków równe grządki
Jak ładne panny stoją w rządku.”

Ps. Nie kryminalne, ale kulinarne wątki w twórczości Christie – TUTAJ i TUTAJ.

Książki (u) Agathy Christie (odsłona druga) – cz. 1

Agatha Christie lubiła cytować! W niemal wszystkich swoich utworach nawiązywała – mottem, schematem fabularnym, podobieństwem postaci, dosłownym przytoczeniem czy jeszcze w inny, finezyjny sposób – do wielkich (i mniejszych) dzieł literackich. Także plastycznych, jak np. w „Zwierciadło pęka w odłamków stos” (The Mirror Crack'd from Side to Side) czy „Niedzieli na wsi” (The Hollow) oraz muzycznych, np. w kilku opowiadaniach z tomu „Tajemniczy Pan Quin (The Mysterious Mr Quin)  lub w „Uśpionym morderstwie” (The Sleeping Murder). Sporo jej literackich reminiscencji wytropiłyśmy TUTAJ. Dzisiaj jeszcze kolejne. Kto znajdzie następne? Warto czytać Christie również pod takim kątem!

WYBRANE POWIEŚCI

„A.B.C.”, przeł. Tadeusz Jan Dehnel, sygn. 169801

„Pan Cust wyszedł z kina Royal i spojrzał w niebo. Wieczór był piękny, naprawdę piękny. Przypomniał mu się wiersz Browninga:
Bóg jest na niebie, na ziemi dobrze się dzieje…”

„Policjant wprowadził dżentelmena w średnim wieku, bardzo podobnego do Lokaja Żaby z ˂Alicji w Krainie czarów˃”.

„Jaki mógł być cel pisania (…) listów? Zwrócenie uwagi na zbrodnię.  (…) Chodziło o to, żeby zwrócić uwagę na kilka morderstw, na ich serię. Chyba to wasz wielki Szekspir napisał: „W lesie nie widzi się drzew?”
Nie sprostowałem literackiego błędu Poirota.”

„Lady Clarke powiedziała, że brat jej męża to w gruncie rzeczy jeszcze chłopiec. (…) W jego pokoju znalazłem książkę Nesbit zatytułowaną „Przygoda przyjeżdża pociągiem.” To ostatecznie rozproszyło moje wątpliwości.”

„Karaibska tajemnica” (A Caribbean Mystery), przeł. Magdalena Gołaczyńska, sygn. 178414

„Musiała podjąć decyzję. Pytanie brzmiało, czy ma pozwolić majorowi spoczywać w pokoju, czy nie? (…) Zacytowała szeptem: „Duncan legł w grobie; po gorączce życia śpi dobrze…”

„Panna Marple czuła się jak bezsilny posłaniec Wszechmogącego i miała ochotę wykrzyczeć niemal biblijne pytania: Kto za mną pójdzie? Kogo poślę w moim imieniu?”

„Była to nowa publikacja na temat chorób nerwowych. Książka otworzyła się sama na stronie, gdzie znajdował się opis symptomów manii prześladowczej i różnych innych symptomów schizofrenii oraz pokrewnych dolegliwości. Nie była to książka naukowa, lecz taka, którą mógł zrozumieć każdy laik.”

„Poranek i wieczór. Nadszedł dzień ostatni – powiedziała do siebie panna Marple.”

„Panna Marple (…) położyła się do łóżka. Przeczytała kilka wersetów z dzieła świętego Tomasza à Kempis, które trzymała przy łóżku, a potem zgasiła światło.”

Panna Marple dokładnie widziała ciało dziewczyny na dnie zatoczki. (…) Leżała wśród liści i sitowia. Przypominało to trochę scenę z „Hamleta” z Molly w roli Ofelii.”

„Pan Rafiel zwrócił się do niej:
- Mów, Nemezis – rzekł. – Musimy mieć jakiś finał.”

“Kot wśród gołębi” (Cat Among the Pigeons), przeł. Krystyna Bockenheim, sygn. 180264

„Strzępy dziwnych myśli przemknęły jej przez głowę. Grota Aladyna… Małgorzata i szkatułka klejnotów… (W zeszłym tygodniu były w Covent Garden na „Fauście”)… Kamienie przynoszące nieszczęście…”

„Pewnie wyda się to panu idiotyczne, nie zostawić sobie jednego wielkiego rubinu czy szmaragdu na pamiątkę. Widzi pan, on był muzułmaninem, ale pozwalał czasem czytać sobie Biblię. I czytaliśmy ten fragment o kobiecie, której cena była wyższa nad rubiny. Nie chcę żadnych kamieni…”

„Nemezis”, przekład własny

“Trzy siostry. O tym właśnie myślałam, to czułam i to powiedziałam do siebie, gdy weszłam do Old Manor House. Zostałam w nim bardzo uprzejmie przyjęta przez Lavinię Glynne. Jest coś złowrogiego w tym stwierdzeniu “trzy siostry”. Kojarzy się z trzema siostrami z rosyjskiej literatury i trzema wiedźmami z „Makbeta”. Wydawało mi się, że w domu panowała atmosfera smutku, a gdzieś w głębi czuło się głębokie nieszczęście; atmosfera lęku walczyła z zupełnie innym nastrojem, który mogłabym opisać jedynie jako normalność.”

„Słonie mają długą pamięć” (Elephants can remember), przekład własny

„Pani Oliver siedziała w milczeniu (…).
- Pamiętam, że powiedziała pewnego razu coś, ale zastanawiam się, co miała na myśli - powiedziała Pani Carstairs.
- Myślę, że coś o rozpoczęciu nowego życia, w związku ze św. Teresą z Avila – pani Oliver wyglądała na zaskoczoną. – Ale jak mi się to skojarzyło? Chyba czytałam jej “Życie”. W każdym razie, powiedziała, że to cudowne, gdy kobieta czuje przypływ nowych sił. Nie tego sformułowania użyła, ale podobnego. Chodziło o to, że gdy kobiety mają czterdzieści, pięćdziesiąt lat, nagle pragną rozpocząć nowe życie. Teresa of Avila rozpoczęła.”

“- To było samobójstwo? – zapytał Poirot.
- A cóż innego? – powiedział nadinspektor Garroway. (…)
- Przykro mi – ciągnął Poirot – że pana tak trudziłem. Jestem podobny do zwierzęcia lub dziecka z jednej z książek waszego Kiplinga.  Cierpię z powodu nieuleczalnej ciekawości.
- Nieuleczalna ciekawość – dodał nadinspektor. – Kipling pisał dobre historie. Znał się na swojej robocie.”

“To jest historia śmierci, czyż nie? Właściwe dwóch śmierci. Gdy mowa o podwójnym samobójstwie, myśli się o nim jak o pojedynczej śmierci. To jest u Szekspira lub skąd tam ten cytat pochodzi: ˂Nawet w śmierci nie byli rozłączeni˃.”

"Ciekawe, jak człowiek nie może sobie przypomnieć nazwisk. (…) Margaret Preston-Grey mieszkała w tej części kraju (…) zostałam polecona jako guwernantka do dwójki jej dzieci. W ten sposób tam się znalazłam. Mówię jedynie o drugiej siostrze, ponieważ tylko ona mieszkała w domu podczas mojego pobytu w tamtym miejscu. (…) Pamiętam, że dziewczynka miała imię wzięte z Szekspira. Rosalinda albo Celia."
 
"Według mnie, mamy nie tylko morderstwo i samobójstwo, ale również – mogę to tak nazwać – egzekucję, a także tragedię. Tragedię dwojga kochających się ludzi, którzy umarli z miłości. Miłosna tragedia to nie tylko dzieje Romea i Julii. Niekoniecznie jedynie młodzi cierpią udręki miłości i są gotowi umrzeć z tego powodu. Nie, w tym jest coś znacznie większego.”

„Wigilia Wszystkich Świętych” (Hallowe'en Party), przeł. Krzysztof Masłowski, sygn. 181339

"Lady Makbet i Narcyz to niezwykła kombinacja."

Dokończenie - 16 września.

Agatha Christie od kuchni (2)

Panna Marple też lubiła dobrze zjeść. Między innymi w tym celu odbyła podróż sentymentalną do zapamiętanego z dawnych lat Hotelu Bertram (Bertram’s Hotel):

„Panna Marple zamówiła śniadanie. Herbata, jajka w koszulkach, świeże bułeczki. Pokojówka była tak bystra, że nawet nie wspomniała o soku pomarańczowym ani o płatkach zbożowych.”

“Pięć minut później podano śniadanie. Wygodna taca, z wielkim, brzuchatym czajnikiem do herbaty, mleko jak śmietanka, srebrny dzbanek wrzątku. Dwa śliczne jajka na grzankach, ugotowane jak trzeba, spora, okrągła porcja masła, z wyciśniętym wzorkiem - kwiatem ostu, zamiast małych, twardych kulek kształtowanych metalową foremką. Marmolada, miód, dżem truskawkowy. Apetycznie wyglądające bułeczki nie były twarde, jak z masy papierowej i pachniały świeżym pieczywem (najpiękniejszy zapach na świecie). Podano też jabłko, gruszkę i banana.”

“Panna Marple przecięła jajko delikatnie, ale pewnie. Nie rozczarowała się: wyciekło ciemnozłote żółtko, gęste jak krem. Należycie przyrządzone jajko!”
(Przeł. Krystyna Bockenheim).

Jeszcze dwa fragmenty. Tym razem konsumentami są inne osoby. Najpierw Szmaragd radży (The Rajah's Emerald):

“-Smażoną płastugę z frytkami, poproszę - zdecydował się James.
-Skończyła się - mruknęła kelnerka, wbijając znudzony wzrok w sufit.
- W takim razie wołowinę w sosie curry - powiedział James.
- Wołowina też się skończyła.
- Czy jest coś w tym przeklętym jadłospisie, co się jeszcze nie skończyło? - spytał James.
Kelnerka ze zbolałą mina umieściła bladoszary palec wskazujący na ragoût z baraniny. James pogodził się z nieuchronnym i zamówił ragoût.”
(Z tomu: Tajemnica lorda Listerdale’a, przeł. Adela Drakowska). Sygn. 179135.

Na koniec utwór o „fatalistycznym” tytule I nie było już nikogo (And Then There Were None):

"Rogers stał w drzwiach jadalni. (...)
- Mam nadzieję, że lunch będzie panom smakował. Jest szynka, ozór marynowany, ugotowałem nieco kartofli. Poza tym ser, biszkopty i owoce z puszek."
(Przeł. Roman Chrząstowski). Sygn. 159064.

Zachęcamy do własnych poszukiwań w książkach Christie. Na przykład w tych, które mamy w bibliotece. O pisarce można poczytać także TUTAJ.

Agatha Christie od kuchni (1)

Bohaterowie Agathy Christie lubią ucztować (np. w “Godzinie zero”, “Śmierci lorda Edgware'a”, “Śmierci na Nilu”, “Bożym Narodzeniu Herkulesa Poirot”, „Niedzieli na wsi”). Największym smakoszem jest Herkules Piorot. Kolejne urodziny pisarki (15 września) uczcimy nietypowo - kilkoma „kulinarnymi” fragmentami z jej twórczości. Za miesiąc (20 października) przypadnie też kolejny Międzynarodowy Dzień Kucharza. Połączymy te dwie okazje.

Zaczynamy (co oczywiste) od belgijskiego detektywa. Oto spotkanie Poirota i Entwhistle’a w Po pogrzebie (After the Funeral). Omawiają kryminalną sprawę przy suto zastawionym stole:

“Jedli sole veronique, po których następował escalope de veau milanaise poprzedzony poire flambée z lodami. Pili Pouilly Fuissé, następnie Corton i bardzo dobre porto. Poirot, którego nie interesowało porto, sączył Crème de Cacao".
(Przekład własny).

Teraz wizyta inspektora Spence’a u Poirota i rozmowa o morderstwie z Pani McGinty nie żyje (Mrs McGinty's dead):

"Poirot pytał inspektora o napoje: grenadine? Crème de Menthe? Benedictine? Crème de Cacao?...
W tej chwili George wszedł z tacą, na której stała butelka whisky i syfon. "A może pan woli piwo?" szepnął do gościa.
Czerwona twarz inspetora Spence pojaśniała.
"Piwo dla mnie” - powiedział.”
(Przekład własny).

Ten wyjazd z Hastingsem na prowincję był udany pod względem obserwacji, ale nie należał do takich od strony kulinarnej. Nie wszystko było apetyczne w Niemym świadku (Dumb Witness):

“Jedliśmy wspaniałą baraninę, wielkie kawałki wodnistej kapusty i marnie wyglądające ziemniaki. Po nich następowały nijako smakujące duszone owoce z kremem. Po gorgonzoli i kruchym cieście kelner przyniósł dwa kubki wątpliwego płynu nazwanego kawą.”
(Przekład własny).

W Dwudziestu czterech kosach (Four and Twenty Blackbirds) konsumpcja stała się osią wydarzeń:

"- Panowie pewnie będą się ze mnie śmiać - zarumieniła się Molly - ale jeśli dżentelmen przychodzi tu przez dziesięć lat, musi się znać jego upodobania. Nie znosił puddingu z baranim łojem ani jeżyn i nigdy nie widziałam, żeby brał gęstą zupę, a w ten poniedziałek  zamówił zaciąganą zupę pomidorową, befsztyk, pudding z cynaderek i placek z jeżynami! Wydawało się, że nie obchodzi go to, co zamówił!
- Wie pani - rzekł Herkules Poirot - uważam, że to niezwykle interesujące."
(Z tomu: Tajemnica gwiazdkowego puddingu, tłum. Krystyna Bockenheim).

Śniadanie inspektora Jappa, Hastingsa i Poirota w wiejskiej gospodzie z Tajemnicy Market Basing (The Market Basing Mystery):
 
“Jajka na bekonie smakowały wyśmienicie, kawa była trochę gorsza, ale na szczęście gorąca”.
(Z tomu: Wczesne sprawy Poirota, przeł. Anna Rojkowska, Andrzej Milczarz). Sygn. 178438.

Z tego samego tomu pochodzi opowiadanie Jak rosną kwiatki w pani ogródku? (How Does Your Garden Grow?), a w nim taki przykry fragment:

“Paskudna sprawa. Pytanie, kto podał jej strychninę? Musiała ją zażyć krótko przed śmiercią. Najpierw pomyśleliśmy, że dostała truciznę w trakcie obiadu, ale okazuje się, że nie. Mieli zupę z karczochów podaną w wazie, rybę i jabłecznik”.

Oto jeszcze fragment Morderstwa w Orient Expressie (Murder on the Orient Express):

“Przy małym stoliku, wyprostowana niczym struna, siedziała najbrzydsza leciwa dama, jaką kiedykolwiek widział. (…) Właśnie instruowała kelnera wyraźnym i uprzejmym, lecz nieznoszącym sprzeciwu tonem.
- Niech pan będzie tak uprzejmy i zaniesie do mojego przedziału butelkę wody mineralnej i dużą szklankę soku pomarańczowego. Proszę też dopilnować, abym na dzisiejszą kolację dostała kurczę bez sosu i nieco gotowanej ryby.”
(Przeł. Marta Kisiel-Małecka). Sygn. 178318.

Ciąg dalszy - 5 września (w poniedziałek).

Książki (u) Agathy Christie.

Jutro, 15 września, mija 125 rocznica urodzin Agathy Christie. Według danych UNESCO, jej książki zajmują trzecie miejsce na światowej liście najczęściej wydawanych na świecie. Po Biblii i dziełach Szekspira. Uwielbia je rzesza czytelników. Ale ona sama także musiała kochać książki, skoro w swych powieściach i opowiadaniach tak często do nich nawiązywała. Czasem w tytule, np. The Body in the Library (Morderstwo  w bibliotece), także jako cytat, np. The Mirror Crack'd from Side to Side (Zwierciadło pęka w odłamków stos), tu - z Alfreda Tennysona lub cytat w treści utworu (o tym jeszcze za chwilę), czy wreszcie - jako schemat fabularny, np. nawiązanie do Enocha Adrena Tennysona w konstrukcji Taken at he Flood (Pora przypływu).

Jak to było w kolejności? Biblia, Szekspir i Christie. Prześledźmy je w tej kolejności (choć dodamy jeszcze dodatkowy punkt) i w wybranych utworach (gdyż temat jest zbyt obszerny, by przywołać wszystkie dzieła). 

NAWIĄZANIA DO BIBLII Motta:
Ordeal By Innocence (Próba niewinności)
Though I were right, my own mouth might condemn me; were I innocent, he might put me in the wrong. (Old Testament, Job 9,20)	Choć jestem prawy, usta mnie potępią, chociaż bez skazy - winnym mnie uznają. (Hi 9, 20 - tł. wg Biblii Tysiąclecia)
Cytaty:
One, Two, Buckle my Shoe (Pierwsze, drugie... zapnij mi obuwie)
Keep me, o Lord, from the hands of the ungodly. Preserve me from the wicked men who are purposed to overthrow my goings. (...) The proud have laid a snare for me (...) and spread a net with cords: yea, and set traps in my way. (Old Testament, Psalm 140, 1-4, 6-7)	Wybaw mię, Panie, od człowieka złego, strzeż mnie od gwałtownika: od tych, którzy w sercu knują złe zamiary, każdego dnia wzniecają spory. Ostre jak u węża ich języki, a jad żmijowy pod ich wargami. (...) Pyszni sidło na mnie skrycie zastawiają: złoczyńcy rozciągają powrozy, mieszczają pułapki na mojej drodze. (Ps 140, 1-4, 6-7)
For rebellion is as the sin of witchcraft and stubborness is as iniquity and idolatry. Because thou has rejected the word of the Lord he hath also rejected thee from being king. (Old Testament, 1 Samuel 15, 23)	Bo opór jest jak grzech wróżbiarstwa, a krnąbrność jak złość bałwochwalstwa. Ponieważ wzgardziłeś nakazem Pana, odrzucił cię On jako króla. (1 Sm 15, 23)
Evil under The Sun (Zło, które żyje pod słońcem/ Zło czai się wszędzie/ Hotel na wybrzeżu)
Yea, also the heart of the sons of men is full of evil, and madness is in their hearts while they live. (Old Testament, Ecclesiastes 9, 3)	To złem jest wśród wszystkiego, co się dzieje pod słońcem, że jeden dla wszystkich jest los. A przy tym serce synów ludzkich pełne jest zła i głupota w ich sercu, dopóki żyją. (Koh 9, 3)
Inne nawiązania: - Death on the Nile (Śmierć na Nilu) - nawiązanie Poirota do przypowieści proroka Natana o bogaczu - posiadaczu wielkiego stada bydła i biedaku - właścicielu jednej owieczki (2 Sm 12, 1-4). - The Body in the Library – porównanie relacji synowej Conway’a Jeffersona z teściem do przywiązania między Rut i Noemi (Księga Rut). - They Came to Baghdad (Spotkanie w Bagdadzie) - porównanie Edwarda, urodziwego i bezwzględnego bohatera, do Lucyfera (Iz 14, 12).
NAWIĄZANIA DO WILLIAMA SZEKSPIRA (SHAKESPEARE'A) Motta:
Taken at the Flood (Pora przypływu)
There is a tide in the affairs of men, Which, taken at the flood, leads on to fortune; Omitted, all the voyage of their life Is bound in shallows and in miseries. On such a full sea are we now afloat, And we must take the current when it serves, Or lose our ventures. (Julius Caesar, IV, 3)	W zabiegach ludzkich jest przypływ i odpływ: Pora przypływu stosownie schwytana Wiedzie do szczęścia; kto oną opuszcza, Ten podróż życia po mieliznach z biedą Musi odbywać. Myśmy teraz właśnie Na tak wezbrane wypłynęli morze: Trzeba nam z fali przyjaznej korzystać, Inaczej okręt nasz zatonie. (Juliusz Cezar, IV, 3, tł. Józef Paszkowski)
Sad Cypress (Zerwane zaręczyny)
Come away, come away, death, And in sad cypress let me be laid; Fly away, fly away, breath! I am slain by a fair cruel maid. My shroud of white, stuck all with yew O prepare it; My part of death no one so true; Did share it. (Twelfth Night, or What You Will, II, 4)	Śmierci, śmierci, przybądź po mnie, Ciało me w cyprysach złóż, Bo dziewczyna, bo dziewczyna W serce moje wbiła nóż. Niech całun biały cisy przystroją, Uczyńcie tak! Bo jakiż lepiej gorzką śmierć moją Opłacze znak. (Wieczór Trzech Króli, II, 4, tł. Stanisław Dygat)
Cytaty:
Appointment with Death (Rendez-vous ze śmiercią)
How should I your true love know From another one? By his cockle hat and staff, And his sandal shoon (…) He is dead and gone, lady, He is dead and gone; At his head a grass-green turf; At his heels a stone. (Hamlet, IV, 5) * Fear no more the heat o' the sun, Nor the furious winter's rages; Thou the worldly task hast done, Home art gone, and ta'en thy wages... (Cymbeline, IV, 2)	Jak kochanka twego poznać Pomiędzy innymi? Czapkę z muszlami, sandały I kij ma pielgrzymi (…) Droga pani, on nie żyje, Zmarł i złożon w grób, Głowę ma na świeżej darni, Głaz u jego stóp. (Hamlet, IV, 5, tł. Władysław Tarnawski) * Już cię nie strwożą pożogi słońca Ni zimy ostre podmuchy; Wziąłeś zapłatę u prac twych końca, Poszedłeś spocząć w dom głuchy. (Cymbelin, IV, 2, tł. Leon Ulrich)
The Moving Finger (Zatrute pióro)
So are you to my thoughts as food to life Or as sweet-season'd showers are to the ground. (Sonnet 75)	Tyś dla mych myśli, czym pokarm dla ciała Lub deszcz dla ziemi spalonej pożarem; (Sonet 75, tł. Jerzy Stanisław Sito)
Hercule Poirot's Christmas (Boże Narodzenie Herkulesa Poirot)
Who would have thought the old man to have had so much blood in him? (Macbeth, V, 1)	… kto by się był spodziewał tyle krwi w tym starcu! (Makbet, V, 1, tł. Józef Paszkowski)
Inne nawiązania: - The Moving Finger (Zatrute pióro) - nawiązanie do Króla Leara w rozmowie Megan z Jerrym Burtonem. - Murder on the Orient Express (Morderstwo w Orient Expressie) - nawiązanie do Jak wam się podoba (jedna z pasażerek, Linda Arden, jako była odtwórczyni roli Rosalindy).
NAWIĄZANIA DO INNYCH PISARZY Motta:
Endless Night (Noc i ciemność)
Every Night and every Morn Some to Misery are born. Every Morn and every Night Some are born to Sweet Delight, Some are born to Sweet Delight, Some are born to Endless Night. (William Blake, Auguries of Innocence)	Każdego ranka, każdej nocy Dla męki ktoś na świat przychodzi. Jedni się rodzą dla radości, Inni dla nocy i ciemności. (William Blake, Wróżby niewinności, tł. Zygmunt Kubiak)
The Mirror Crack'd from Side to Side (Zwierciadło pęka w odłamków stos)
Out flew the web and floated wide; The mirror crack'd from side to side; The curse is come upon me, cried The Lady of Shalott. (Alfred Tennyson, The Lady of Shalott)	Zerwana nić jak cienki włos, Zwierciadło pęka w odłamków stos, "Klątwa nade mną", krzyczy w głos Pani z Chalott. (Alfred Tennyson, Pani z Chalott, tł. Piotr Cholewa)
The Clocks (Przyjdź i zgiń)
"The time has come," the Walrus said, "To talk of many things: Of shoes - and ships - and sealing-wax - Of cabbages - and kings - And why the sea is boiling hot - And whether pigs have wings." (Lewis Carroll, Through the Looking Glass and what Alice found there)	Nadszedł już czas - powiedział Mors - Pogrążyć się w rozmowie O tym, czym but jest, łódź i lak, Kapusta i Królowie, I czemu w morzu woda wrze, A wieprz ma skrzydła sowie. (Lewis Carroll, O tym, co Alicja odkryła po drugiej stronie lustra, tł. Maciej Słomczyński)
Postern of Fate (Tajemnica Wawrzynów)
Four great gates has the city of Damascus (…) Postern of Fate, the Desert Gate, Disaster's Cavern, Fort of Fear (…) Pass not beneath, O Caravan, or pass not singing. Have you heard That silence where the birds are dead yet something pipeth like a bird? (James Elroy Flecker, The Gates of Damascus)	Cztery bramy ma miasto Damaszek (…) Furtkę Przeznaczenia, Wrota Opuszczenia, Grotę Klęski i Przyczółek Strachu (...) Nie przechodź nimi, Karawano, nie przechodź ze śpiewem. Czy słyszałaś Tę ciszę, gdy ptaki umilkły, a jednak coś kwili jak ptak? (James Elroy Flecker, Bramy Damaszku, tł. Agnieszka Bihl)
Cytaty:
Sleeping Murder (Uśpione morderstwo)
Cover her face; mine eyes dazzle; she died young. (John Webster, The Tragedy of the Dutchesse of Malfy)	Twarz jej zakryjcie. W oczach mi się mąci. Młodo umarła. (John Webster, Tragedia księżnej Amalfi, tł. Maciej Słomczyński)
Hercule Poirot's Christmas (Boże Narodzenie Herkulesa Poirot)
Though the mills of God grind slowly; Yet they grind exceeding small (Henry Wadsworth Longfellow, Retribution)	[przypuszczalnie poemat nie był tłumaczony na język polski]. Odpowiednik przysłowiowy: Bóg nierychliwy, ale sprawiedliwy.
Inne nawiązania: - Nemesis (Nemezis) - nawiązanie do mitologii greckiej (w tytule i w całej warstwie treściowej). - Murder in Mesopotamia (Morderstwo w Mezopotamii) - Louise Leidner czyta Introduction to Relativity, Who were the Greeks?, Life of Lady Hester Stanhope, Back to Methuselah, Linda Condon, Crewe Train. - Evil under The Sun - Linda Marshall czyta A History of Witchcraft. Sorcery and of the Compounding of Untraceable Poisons nieznanego autora. - Taken at the Flood - zamordowany bohater podaje się w hotelu za Enocha Ardena (nawiązanie do poematu Alfreda Tennysona pod takim tytułem). - Sad Cypress – Poirot mówi o miłości Petera Lorda do Eleanor Carlisle, porównując ją do Cierpień młodego Wertera Johanna Wolfganga Goethego. - The Body in the Library, The Murder on the Links (Morderstwo na polu golfowym) – nawiązania do Kopciuszka. W pierwszym przypadku – porównanie do niej Ruby Keene, w drugim – pseudonim sceniczny jednej z bohaterek.

NAWIĄZANIA DO... AGATHY CHRISTIE
Najsławniejszym utworem jest wiersz The Ten Soldiers w powieści And Then There Were None (I nie było już nikogo). Ponadto jej bohaterowie... piszą książki, np. Mrs Otterbourne w Murder on the Orient Express (ich tytuły: Snow on the Desert's Face oraz Under the Fig Tree), Ariadne Oliver z licznych powieści, m.in. Cards on the Table (Karty na stół), Mrs McGinty’s Dead (Pani McGinty nie żyje), Dead Man’s Folly (Zbrodnia na festynie) oraz Daniel Michael Clancy z Death in the Clouds (Morderstwo w przestworzach/Śmierć w chmurach) - kryminały, a Luke Fitzwilliam w Murder is Easy (Morderstwo to nic trudnego) - o magii, albo udają, że piszą, np. Poirot w Dumb Witness (Niemy świadek) - o zmarłym bohaterze. I jeszcze jedno: Peter Carmody w The Body in the Library ma autografy Dorothy Sayers, Dicksona Carra, H.C. Bailey i… Agathy Christie!

Suplement
W powieściach Christie często znajdujemy cytaty z dziecięcych rymowanek, np. w A... B... C... - piosenka inspiruje Poirota do rozwiązania zagadki; podobnie w One, Two, Buckle my Shoe; The Clocks; Hickory Dickory Dock (Entliczek-Pentliczek); Five Little Pigs (Pięć małych świnek); Mrs McGinty Dies (Pani McGinty nie żyje); Four and Twenty Blackbirds (Dwadzieścia cztery kosy). Również w powieściach z Miss Marple, np. A Pocket Full of Rye (Kieszeń pełna żyta) oraz w innych, np. Crooked House (Dom zbrodni); The Mousetrap (Pułapka na myszy).