Człowiek z pasją - Miał rozległą wiedzę, umiejętność opowiadania i niesamowite poczucie humoru

Miał mnóstwo pomysłów i jeszcze więcej talentów. Pisał, rysował (pięknie!), popularyzował naukę, chętnie konwersował (w kilku językach). KAROL SABATH (1963-2007).

Gdzie się pojawiał, wiele się działo. Pamiętam (pisze p. Basia), gdy przed trzydziestu laty byliśmy – jako spora grupa młodzieży – we Wiedniu. Zwiedzaliśmy Muzeum Historii Naturalnej. W jednej sali był wyeksponowany olbrzymi dinozaur (na pewno miał dokładniejszą nazwę). Precyzyjnie - zajmował trzy sale. W pierwszej miał głowę, w drugiej – korpus, a ogon docierał do trzeciej. Gdy Karol go zobaczył, niemal oszalał ze szczęścia. Biegał, fotografował, notował. Cieszył się jak dziecko.

Urodził się w Katowicach, ale kilka wczesnych lat spędził w Afryce. Później uczęszczał do IV Liceum Ogólnokształcącego im. Marcelego Nowotki (obecnie gen. Stanisława Maczka). Z naszej biblioteki dojdziemy tam w kilka minut. Już wtedy wiedział, co chce w życiu robić i imponował rozległą wiedzą z zakresu paleontologii. Po maturze wybrał dwa kierunki studiów w Uniwersytecie Śląskim: biologię i nauki geologiczne. Ukończył je z wyróżnieniem. Kariera naukowa stanęła przed nim otworem.

Podjął współpracę z Instytutem Paleobiologii im. Romana Kozłowskiego Polskiej Akademii Nauk - najpierw jako asystent, a niebawem starszy asystent, wreszcie kustosz i konsultant naukowy Muzeum Ewolucji PAN. Był członkiem ekspedycji, np. na Pustynię Gobi. Prowadził zajęcia dydaktyczne z paleontologii kręgowców (w Uniwersytecie Warszawskim) i ewolucjonizmu (w kieleckiej Akademii Świętokrzyskiej w Kielcach i warszawskiej Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego).

Współpracował z naukowcami z całego świata i z redakcjami wydawnictw specjalistycznych  (np. „Acta Palaeontologica Polonica”) oraz popularnonaukowych (np. "Świat Nauki", "Wiedza i Życie", "National Geographic Polska”). Współtworzył serwis Dinozaury.com. Przetłumaczył wiele książek (w bibliotece mamy Zanim człowiek stał się człowiekiem Roberta Foley’a, sygn. 155799). Współredagował podręczniki do biologii dla szkół ponadgimnazjalnych i hasła encyklopedyczne. Konsultował programy i wystawy o tematyce paleontologicznej. A rozpoczął bardzo wcześnie, wyrażając - jako uczeń szkoły podstawowej! – opinię na temat tworzonej wówczas w chorzowskim parku Skalnej Kotliny Dinozaurów. Kilka lat później napisał plansze informacyjne do tamtejszych eksponatów.

O dinozaurach wiedział chyba wszystko. Swoją pasją zapalał innych. Wszędzie go było pełno. W radiu, telewizji, muzeach, na obozach naukowych, festiwalach i piknikach. Zawsze z aparatem fotograficznym i notesem. Ludzie go lubili i chętnie słuchali, bo miał nie tylko rozległą wiedzę, umiejętność opowiadania, ale też niesamowite poczucie humoru.

Lubił rysować. We Wiedniu, gdzie byliśmy zimą, stały na ulicy walce do asfaltu, unieruchomione przez śnieg. Wyjął notesik i po chwili już miał narysowane „najpiękniejsze walce wiedeńskie”. Gdy wsiedliśmy do autokaru, w którym po włączeniu ogrzewania zaczął się topić szron na szybach, naszkicował „wykapany nasz autobus”. Nade wszystko jednak rysował dinozaury. Jego prace znajdują się w kilku muzeach oraz w Bałtowskim Parku Jurajskim i Parku Dinozaurów w Rogowie. Pisząca wspomnienie ma po nim taką, niestety, czarno-białą pamiątkę:

Do dziś nie wiemy, co się naprawdę stało, że opuścił nas tak młodo, w wieku 44 lat. Dziwna, nieznana choroba zaatakowała znienacka. Jego grób jest na cmentarzu w Katowicach-Bogucicach. Pozostały jednak wymierne dzieła. Nagroda jego imienia. Pamięć koleżanek i kolegów. Wspomnienie błyskotliwych ripost i głośnego śmiechu.

Można przeczytać
Katarzyna A. Kaszycka, Karol Sabath (1963-2007), „Anthropological Review. The Official Publication of the Polish Anthropological Society ”, vol. 70 (2007), s. 86-87 (sygnatury: cz K XXII-5/80).

Nasz Mały Leksykon Filmowy - Dinozaury w filmie i nauce

Jego premiera odbyła się 9 czerwca 1993 roku. Niedawno minęło 25 lat od tej chwili, a film nadal fascynuje. Także jego kontynuacje. Po prostu – Jurassic Park Stevena Spielberga, zrealizowany na podstawie książki Michaela Crichtona. Może znowu – jak wówczas – poczytamy o dinozaurach (nie tylko filmowych)?

Płażewski Jerzy, Mądra przygoda, "Kino" 1993, nr 10, s. 35-36

„Jurassic Park” jest jednym z niewielu dotąd przykładów filmu, który nie ogranicza się do prezentacji paru zapierających dech tricków technicznych, byle jak połączonych nie mającą znaczenia fabułką. Pod tym względem może być uważany za godnego spadkobiercę „2001: Odysei kosmicznej” Kubricka (…). To już nie tyle Nowa Przygoda, ile Mądra Przygoda.

źródło

Sobański Oskar, Produkt z pozytywną konotacją, "Kino" 1997, nr 9, s. 40-41

Amerykańska realizacja tak zwanych (…) megapixów, przynoszących w parę tygodni ponad ćwierć miliarda dolarów, jest przedsięwzięciem o skali niewyobrażalnej w Europie (…). Właśnie padły dwa rekordy świata: 20th Century Fox i Paramount wydały 200 milionów na „Titanica” (…), zaś Steven Spielberg wypuścił na ekrany „Zaginiony świat”, czyli drugą część „Jurassic Park” i w ciągu 4 dni zarobił 92,7 milionów. By skończyć z liczbami dodam, że Spielbergowe dinozaury kosztowały poniżej setki.

źródło

Śmiałkowski Kamil, Powrót gigantów, "Kino" 2015, nr 6, s. 18-21

W Hollywood przez dekady dinozaury utożsamiano z co najwyżej drugorzędnym kinem, najprostszą rozrywką dla mas. I to wcale nie tych, o których marzy producent filmowy. Aż wreszcie za temat zabrało się dwóch geniuszów rozrywki.

Artykuł o filmowych dokonaniach Stevena Spielberga i Michaela Crichtona, napisany na marginesie polskiej premiery Jurassic World Colina Trevorrowa.

źródło

Bobiński Witold, Idę do kina! czyli co młody kinoman wiedzieć powinien, Kraków 1995, s. 84-93 (sygnatury: 143619-21)

Rozdział: Mądrość rodzi się ze sprzeczności (o filmie fantastyczno-naukowym). Literackie korzenie gatunku (m.in. twórczość Julesa Verne’a, Gustave’a Le Rouge’a, Herberta George’a Wellsa) oraz filmy sf (m.in. Podróż na Księżyc Georgesa Méliesa, 2001 Odyseja kosmiczna Stanley’a Kubricka, Jurassic Park Stevena Spielberga, Willow Rona Howarda) i filmowe antyutopie (np. Gwiezdne wojny George’a Lucasa). Przystępnie napisane kompendium wiedzy o filmie, warte polecenia młodzieży oraz nauczycielom z nią pracującym.

Brzeziński Mieczysław, Pogadanki o wnętrzu ziemi to jest: o rozpalonem wnętrzu ziemi; o źródłach gorących i górach ziejących ogniem; o strasznych trzęsieniach ziemi; o budowie skorupy ziemskiej; o roślinach i zwierzętach przedpotopowych: wężojaszczurach, smokach latających i innych, wyd. 7, z wielu rysunkami, Warszawa 1924 (sygnatura: ZS 157898)

Książka warta zobaczenia. 69 stron niedużego formatu. Barwny, przedwojenny język. Interesujące, chociaż czarno-białe ryciny, np. „Spotkanie rybojaszczura z wężojaszczurem”, „Szkielet dinorisa, olbrzymiego ptaka zaginionego” czy „Tak zapewne wyglądał dinoris”. Ktokolwiek interesuje się dziejami Ziemi, niech uczyni tę pozycję obowiązkową lekturą z historii tej nauki.

Ryszkiewicz Marcin, Mieszkańcy światów alternatywnych czyli historia naturalna rozumu, Warszawa 1987. ISBN 83-214-0449-9 (sygnatura: 118464)

Ze Wstępu: Człowiek jest stworzeniem niezwykłym, nieporównywalnym z żadnym innym gatunkiem, ale grupa, do której należy – ssaki łożyskowe, nie jest już tak niepowtarzalna ani wyjątkowa.

Wychodząc z założeń teorii ewolucjonistycznej, autor stara się udowodnić, że w przeszłości Ziemi istniały grupy, których ewolucja szła podobnymi drogami i w których przejawiały się analogiczne trendy i przystosowania. Snuje hipotezy, co byłoby, gdyby życie na Ziemi rozwijało się inaczej, czyli… Gdyby nie wymarły wielkie gady… Gdyby pojawił się gatunek mający możliwości rozwoju w kierunku wytworzenia inteligencji podobnej do ludzkiej…  Gdyby… Właśnie! To jest książka (popularno)naukowa czy odmiana fantastyki?

Alvarez Walter, Dinozaury i krater śmierci, przeł. Norbert Ryszczuk, Warszawa 1999. ISBN 83-7180-340-0 (sygnatura: 151865)

Autor (rocznik 1940) jest amerykańskim geologiem i paleontologiem, pracownikiem  Uniwersytetu Kalifornijskiego (Wydziału Ziemi i Nauk Geologicznych). Tutaj nawiązuje do hipotezy o uderzeniu w Ziemię planetoidy jako przyczynie wymarcia dinozaurów, którą wcześniej postawił wraz ze swym ojcem, Luisem Walterem. Hipoteza zyskała znamiona prawdopodobieństwa po odkryciu na Jukatanie (Meksyk) krateru Chicxulub. Książka jest jej interesującym rozwinięciem.

Macdougall J.D., Krótka historia Ziemi. Góry, ssaki, ogień i lód, przeł. M. A. Bitner, A. Pisera, Warszawa 1998. ISBN 83-7180-077-0 (sygnatura: 149075)

W połowie siedemnastego wieku James Ussher, powszechnie poważany uczony i biskup Kościoła anglikańskiego w Irlandii i Anglii, wyliczył, że Ziemia została stworzona w roku 4004 p.n.e. (…) Zgodnie z duchem badań owego czasu, współcześni mu uczeni (…) sprawdzili rachunki Usshera. Rok powstania jest wyliczony prawidłowo, lecz można podać dokładniejszą datę: Ziemia została stworzona o godzinie 9 rano, 23 października 4004 roku przed naszą erą!

Współcześni badacze utrzymują, że Ziemia jest jednak prawie milion razy starsza! Książka kolejnego naukowca z Uniwersytetu Kalifornijskiego zaprasza do podróży w fascynującą przeszłość. Oto tytuły rozdziałów: Czytając w skałach; Początki; Wspaniałe życie; Proterozoik; Taniec płyt; Okruchy czasu; Eksplozja kambryjska; Ryby, lasy i Gondwana: era paleozoiczna, Od Pangei do (prawie) współczesnego świata: era mezozoiczna; Globalne katastrofy; Ssaki, góry i lód: era kenozoiczna; Wielka Epoka Lodowa; Co dalej? Geologia a człowiek.