Wśród postaci literackich najsławniejszym nosicielem tego imienia jest on – zawadiacki Kmicic. W dawnej Polsce było to popularne imię. Znanymi postaciami z doby staropolskiej są np. Andrzej z Jaszowic – kapelan królowej Zofii (czwartej żony Władysława Jagiełły) i pierwszy znany tłumacz „Biblii”, Jędrzej Gałka z Dobczyna, Andrzej Trzecieski, Andrzej Krzycki, Andrzej Zbylitowski. W okresie oświecenia pisał Jędrzej Kitowicz. A w XX wieku? ANDRZEJÓW i JĘDRZEJÓW też mamy sporo: Babiński, Bart, Bobkowski, Bursa, Franaszek, Kuśniewicz, Maleszka, Sosnowski, Stasiuk, Szczypiorski, Warzecha. Są Andrzej Marek Grabowski i Jędrzej Pasierski…
Imię ma długą tradycję. Jest już wymieniane w „Biblii”. Chodzi – rzecz jasna – o jednego z Apostołów (brata Szymona Piotra). Często spotykamy je w literaturze rosyjskiej i radzieckiej – np. książę Andriej Nikołajewicz Bołkoński z „Wojny i pokoju” Lwa Tołstoja, wieloletni łagiernik Andriej Prokofiewicz Tiurin z „Jednego dnia Iwana Denisowicza” Aleksandra Sołżenicyna, Andriej Sokołow (Andriusza) z „Losu człowieka” Michaiła Szołochowa. Pojawia się w literaturze innych narodów, np. Speedy Andrew, kapitan „Henrietty”, od którego Fileas Fogg odkupił statek umożliwiający dalszą podróż („W 80 dni dookoła świata” Julesa Verne’a) lub bohater nowatorskiej psychologicznej powieści „Umysł Andrew” Edgara Laurence’a Doctorowa.
Andrzej (Jędrzej i inne mutacje imienia) gości w polskiej literaturze rzadziej, niż można by przypuszczać. W galerii postaci istotne miejsce na pewno zajmują:
… Andrzej Radek („Syzyfowe prace” Stefana Żeromskiego),
… komunista Andrzej Laterna („Romans Teresy Hennert” Zofii Nałkowskiej),
… dziwak i oryginał - hrabia Andrzej Łochoyski („Pożegnanie jesieni” Stanisława Ignacego Witkiewicza),
… Andrzej Kossecki - dowódca Maćka Chełmickiego w konspiracji („Popiół i diament” Jerzego Andrzejewskiego),
… tragiczny Andrzej Gołąbek - młodszy syn Oli Gołąbkowej, uczestnik powstania warszawskiego, w którym zginął pierwszego dnia („Sława i chwała” Jarosława Iwaszkiewicza),
… Andrzej Wilmowski - odważny ojciec Tomka (seria powieści przygodowych Alfreda Szklarskiego),
… socjalista Oset, czyli Andrzej Szaweł - wdowiec, ojciec nieletniego chłopca, przesłuchiwany i torturowany; do końca dzielny, nie załamał się podczas śledztwa („Róża” Stefana Żeromskiego),
… Andreas – anarchista i demagog, Szwajcar polskiego pochodzenia (“Manipulacja” Ireneusza Iredyńskiego),
… And - młody poeta i pozer („And” Stanisława Czycza),
… Andrzej - epizodyczny bohater jednoaktówki „Powódź” („Dwa teatry” Jerzego Szaniawskiego)…
W wielu krajach europejskich zadomowiła się tradycja obchodów WIGILII ŚW. ANDRZEJA. W Polsce jej literackie odzwierciedlenie pojawiło się już w 1557 roku - w moralitecie „Komedyja Justyna i Konstancyjej” Marcina Bielskiego. Współcześnie mamy je np. w wierszach „Wieczór Andrzejkowy” Doroty Gellner i „Wróżby” Hanny Łochockiej, opowiadaniu „Andrzejki” Renaty Piątkowskiej (z tomu „Gdyby jajko mogło mówić i inne opowieści”) i innym, pod takim samym tytułem, autorstwa Grzegorza Kasdepke i Gabrieli Niedzielskiej (z książki „Słodki rok Kuby. 28 opowiadań i trochę więcej przepisów na słodkości”). Jednak szczególnie wartym polecenia jest niesłusznie dziś zapomniany „Tort orzechowy” Ireny Jurgielewiczowej, podejmujący także - a może przede wszystkim! - dziś aktualne problemy akceptacji i odrzucenia rówieśniczego powiązane ze statusem materialnym, konformizmu, przyjaźni wystawionej na próbę. Opowiadanie było umieszczone w dawniejszych podręcznikach do nauki języka polskiego dla klasy VI („Książka życiu pomaga”, wypisy pod redakcją Janiny Dembowskiej i Zofii Strzeleckiej) lub wydane osobno (seria „Biblioteka Błękitnych Tarcz”, nr 22). Mamy je w zbiorach. Nadal inspiruje do wartościowych rozmów z dziećmi.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz